تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

کلوپ لاینز و سرمایه اجتماعی در ایرانِ عصر پهلوی دوم: پیوند نهادهای مدنی و مناسبات قدرت بین‌المللی در بستر جنگ سرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشی گروه مطالعات تاریخی انقلاب اسلامی (وابسته به مرکز اسناد انقلاب اسلامی)
10.22034/irs.2025.522851.1281
چکیده
چکیده
این مقاله با بهره‌گیری از نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام، در پی پاسخ به این پرسش است که کارکرد و جایگاه کلوپ لاینز در ایرانِ عصر پهلوی دوم را چگونه می‌توان توضیح داد؟ درحالی‌که پاتنام نهادهای داوطلبانه و مشارکت مدنی را یکی از منابع اصلی تولید سرمایه اجتماعی می‌داند، پژوهش حاضر می‌کوشد نشان دهد این نهادها می‌توانند در پیوند با قدرت کلان و مناسبات قدرت در سطح بین‌المللی، اهداف شبکه‌سازی، بسط هنجارهای همیاری و اعتمادسازی را در مناطق  مختلف جهان مانند کشورهای غرب آسیا پیش ‌برند. بنابراین، بر پایة اسناد آرشیوی، مطبوعات، و منابع دست اول، مقاله استدلال می‌کند که با توجه به الزامات سیاسی حاکم در طول جنگ سرد که در آن، جهت‌دهی افکار عمومی و بهره‌مندی از نیروهای اجتماعی فعال در جامعه به موضوعی مهم برای سیاست‌ورزی کارآمد در جهان دوبلوکی بدل شده بود، کلوپ لاینز ضمن حفظ کارکردهای سنتی سازمان‌های فراماسونری کلاسیک مانند جاسوسی و جهت‌دهی به تصمیم‌های کلان کشوری، از طریق شبکه‌سازی گسترده، بسط هنجارهای همیاری و جلب اعتماد اجتماعی، در عمل شرایط را برای سلطة فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بلوک غرب در ایران فراهم می‌کرد. در نتیجه، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که برای درک دقیق‌تر پویایی نهادهای به اصطلاح مدنی در ایران عصر پهلوی دوم، باید هم‌زمان به ساختار سیاسی حاکم بر روابط بین‌الملل و اقتضائات اجتماعی و سیاسی حاکم بر جامعه توجه داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Lions Club and Social Capital in Iran during the Second Pahlavi Era: Linking Civil Institutions and International Power Relations in the Context of the Cold War

نویسنده English

Meisam Ghahreman
Research Assistant Professor of Historical Studies Group of Islamic Revolution
چکیده English

Abstract
Drawing on Robert Putnam’s theory of social capital, this article seeks to address the question of how the functions and position of the Lions Club in Iran during the Second Pahlavi era can be explained. While Putnam regards voluntary associations and civic participation as key sources of social capital, the present study argues that such institutions—when situated within broader structures of power and international relations—can also serve as instruments for networking, extending norms of cooperation, and fostering trust across diverse regions of the world, including West Asia.
Based on archival documents, press resources, and primary sources, the article contends that in light of the political imperatives of the Cold War—when shaping public opinion and mobilizing socially active groups became central to effective policymaking in a bipolar world—the Lions Club, while maintaining certain traditional functions of classical Freemasonic organizations such as espionage and influence over high-level decision-making, in practice advanced the cultural, social, and political dominance of the Western bloc in Iran. It achieved this through expansive networking, the promotion of cooperative norms, and the cultivation of social trust.
Accordingly, the study demonstrates that a deeper understanding of the dynamics of so-called civil institutions in Iran during the Second Pahlavi era requires simultaneous attention to both the international political order of the Cold War and the domestic social and political conditions that shaped their activities.
 
 

کلیدواژه‌ها English

Lions Club
Second Pahlavi Era
Social Capital
Robert Putnam
Cold War
کتابنامه
پاتنام، رابرت، «جامعه برخوردار، سرمایه اجتماعی و زندگی عمومی»، در تاجبخش، کیان، سرمایه اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه. ترجمه افشین خاکباز، حسن پویان، تهران، نشر شیرازه،
توسلی، غلامعباس؛ موسوی، مرضیه، «مفهوم سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید با تأکید بر نظریه‌های سرمایه اجتماعی»، نامه علوم اجتماعی 1384 شماره 26، 1384.
خوش­فر غلامرضا، تأثیر سرمایه اجتماعی بر مشارکت سیاسی، مطالعه موردی: استان گلستان، رساله دکترای رشته جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم اجتماعی، استاد راهنما: محمد حسین پناهی، 1387.
فیلد، جان، سرمایه اجتماعی، ترجمه غلامرضا غفاری، تهران، کویر، 1386.
مجله شیرنامه، شماره 13، فروردین و اردیبهشت 1343.
مجله شیرنامه، شماره 17، بهمن و اسفند 1343.
مجله شیرنامه، شماره 18، فروردین و اردیبهشت 1344.
مجله شیرنامه، شماره 19، خرداد و تیر 1344.
مجله شیرنامه، شماره 24، فروردین و اردیبهشت 1345.
مجله شیرنامه، شماره 26، مرداد و شهریور 1345.
مجله شیرنامه، شماره 29، اسفند 1345.
مجله شیرنامه، شماره 40، خرداد 1348.
مجله شیرنامه، شماره 44، اردیبهشت 1349.
مجله شیرنامه، شماره 45 و 46، شهریور و آبان 1349.
مجله شیرنامه، شماره 49، اسفند 1350.
مجله شیرنامه، شماره 50، اردیبهشت 1351.
مجله شیرنامه، شماره 51، تیر 1351.
مجله شیرنامه، شماره 55، فروردین 1352.
مجله شیرنامه، شماره 56، خرداد 1352.
مجله شیرنامه، شماره 61، بهمن 1353.
مجله شیرنامه، شماره 64، آبان 1354.
مجله شیرنامه، شماره 68 و 69، آبان 2535 (1355).
مجله شیرنامه، شماره 7، فروردین و اردیبهشت 1342.
مجله شیرنامه، شماره 71 و 72، خرداد 2526 (1356).
مرکز بررسی اسناد تاریخی، کلوپ لاینز به روایت اسناد ساواک، جلد اول، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1390.
مرکز بررسی اسناد تاریخی، کلوپ لاینز به روایت اسناد ساواک، جلد دوم، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1390.
میر، حسین، تشکیلات فراماسونری در ایران، تهران، انتشارات علمی، 1371.
Lin, Nan, Social Capital: A Theory of Social Structure and Action, Cambridge University Press, 2001.
Putnam, Robert , Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community, New York, Simon and Schuster, 2000.
Putnam, Robert, D. and Goss, Kristin A. "Introduction" In Putnam (ed.), Democracies in Flux, The Evolution of Social Capital in Contemporary Society", Oxford University Press, 2002.
Putnam. Robert , Making Democracy Work, Princeton University Press, 1993.
Villalba, Heidi R. "Social Capital, Political Parties and Democracy", Thesis, Department of Sociology, University of Alberta, 2007.