http://www.irstudies.ir/ تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 http://www.irstudies.ir/article_226751.html چکیدهنوشته های تاریخی، در کنار جذابیت ذاتی خویش، زمانی که بر اسنادی قابل اتکاء استوار باشند، از ارزشروایتی برخوردار میشوند. اما همین نوشته ها آن هنگام که خود به سند تبدیل میشوند، ارزشمندیدوچندان مییابند. در اینجاست که کار سندکاوی، در هم تنیدگی سند و رویداد را آشکار میسازد. مقالهحاضر با ارزشمندپنداری این پدیده، در پاسخ به پرسش از امکان تبدیل این نوشته ها به اسناد پشتیبانسیاستها در سطحی دیگر به بررسی نمونه هایی کم نظیر از آن در سیاست خارجی بریتانیا در مورد ایراندر جنگ دوم جهانی میپردازد و آن را در زمره مهمترین اسناد پشتیبان تصمیمات سیاستهای ایرانیبریتانیا در بازه زمانی موردنظر قرار میدهد. http://www.irstudies.ir/article_221019.html چکیدهانتخابات دوره بیست و یکم مجلس شورای ملی از انتخابات مهم در تاریخ پارلمان ایران است. اینانتخابات نسبت به دوره های گذشته، تفاوتهای قابل توجهی یافت. در این دوره سیاست شاه در راستایتحقق اصلاحات موردنظر آمریکا، نیازمند ورود گروههای نوظهور غربگرا به صحنه سیاسی و پارلمانایران پس از سرکوب نیروهای ملی در سال 1332 و مذهبی در سال 1342 بود. مداخلات جدید درانتخابات و تحولات انجام شده در ساختار مجلس پس از انقلاب سفید، از الزامات تشکیل مجلسیهماهنگ با دولت بود که در راستای سیاستهای جدید شاه انجام میشد و نهایتاً در سیر انتخاباتمجلس بیست و یکم بروز یافت. بنابراین، فشارهای غرب به رژیم شاه، اصلاحات ارضی، انقلاب سفید ،تغییر دولت و روی کار آمدن اسدالله علم، پیدایش احزاب و گرو ههای نوظهور از مهمترین مشخصه هایاین دوره از انتخابات مجلس بود که آن را از انتخابات مجالس پیشین متمایز میساخت. حال پژوهشحاضر در تلاش است تا با بهره گیری از روش تاریخی و تکیه بر منابع کتابخانهای و اسناد آرشیوی، بهتوصیف و تحلیل جامعۀ ایران در آستانه انتخابات بیست و یکمین دورۀ مجلس شورای ملی بپردازد وچگونگی و روند انتخابات این دورۀ از مجلس شورای ملی و عوامل مؤثر بر آن را بازکاوی نماید .یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که اعمال نفوذ همه جانبه در انتخابات مجلس بیست و یکم، برای دستیابی نیروهای جدید و تشکیل مجلسی کاملاً هماهنگ با دولت به منظور تحقق اصلاحات موردنظر شاه بوده است. http://www.irstudies.ir/article_221329.html چکیدهعراق تا پیش از قدرت گیری صدام روابط استراتژیکی با شوروی داشت ولی با به سردی گراییدن اینمناسبات، او به کشور فرانسه روی آورد. با پیروزی انقلاب اسلامی و دستیابی صدام به ریاست جمهوری،وی معاهده الجزایر را لغو و به ایران حمله کرد. پرسش مقاله کنونی آن است که عراق در روابطسیاسی و نظامی با فرانسه در این دوره زمانی در پی چه مقاصدی بود؟ فرضیه این پژوهش آن است کهصدام برای دستیابی به فناوری و سلاحهای پیشرفتة فرانسه روابط دوستانه ای را با این کشور آغاز نمود.وی سعی داشت اختلافات مرزی و رویارویی های نظامی با ایران را با کمک سلاحهای پیشرفته وکشتارجمعی فرانسه حل و فصل کند. نتایج پژوهش نشان میدهد که عراق برای جلوگیری از شکستارتش خود در جنگ با ایران درصدد گسترش روابط خود با فرانسه برآمد. در این راستا شرکتهایو «ماترا»، «آلکاتل»، «تامسون سی. اس. اف»، «ناسه»، «فادلر»، «مارسل داسو»، متعدد فرانسوی مانندنقش مهمی در تجهیز ارتش عراق به انواع سلاحهای پیشرفته داشتند. هدف مقاله حاضر«پتروبراس»آن است تا نقش فرانسه و این شرکتها را در تجهیز ارتش عراق به انواع سلاحهای پیشرفته وکشتارجمعی و تأثیر آن در جنگ ایران و عراق را نشان دهد. http://www.irstudies.ir/article_226753.html چکیدهسندشناسی، دانش مطالعة اسناد است و بررسی عناصر اسناد، مشتمل بر ترکیب‌بندی متن و ویژگی‌های صوری آنها، موضوع کانونی این رشته به شمار می‌آید. از اوان شکل‌گیری مطالعات سندشناسی اسناد ایرانی تا امروز، کوشش‌های چندی در راستای روشمندسازی بررسی عناصر اسناد به انجام رسیده که امروز، پشتوانه‌‌های آموزش، مطالعه و پژوهش سندشناسی ایرانی‌اند. بازبینی و هم‌سنجی آثار نگاشته‌شده در این حوزه، امّا از اندازه‌ای اختلاف در میان آنها خبر می‌دهد. ژرف‌نگری در ماهیّت و سبب اختلاف‌ها، بیانگر کاستی در فراهم‌کردن ادبیات تخصصی مشترک و ابهام در مبانی نظری است که عناصر اسناد ایرانی بر پایة آنها بازشناسی و دسته‌بندی شده‌اند. پیامد این وضعیت؛ ناکامی در شکل‌گیری روشی ساخت‌یافته، در زمینة مطالعات اسناد ایرانی است که خود را در چهرة فقدان یک معیار فراگیر و دقیق نمایان می‌سازد. با نظر به این مسئله؛ مقالة حاضر، با هدف ارایة معیاری که همراه با جذب حداکثری دیدگاه‌های آثار پیشین، یک مبنای نظری مستدل را به منظور بازشناسی و دسته‌بندی عناصر اسناد ایرانی حول محور آن، فراهم نماید؛ طراحی معیار عناصر سندشناسی متن‌بنیان را در دستور کار خود نهاده است.  در این راه، گِرد و فرآوری مبانی نظری و مفاهیم مورد نیاز، هم‌زمان با بررسی تطبیقی آثار پیشین مورد توجه نویسندگان قرار گرفته و به منظور فراهم آوردن چاچوب نظری؛ انگارة «سند، به مثابة متن»، در بستر رویکردی که به گفتار نویسندگان مقاله، «متن‌بنیان» خوانده می‌شود، پی گرفته شد. از چشم‌انداز این رویکرد؛ سند، به عنوان یک ماهیّت برخوردار از سه بُعد «محتوا»، «بافت» و «ریخت» شناسایی می‎گردد. بُعد ریختی، دربرگیرندة عناصر اسناد، به عنوان موضوع اصلی مطالعات سندشناسی است. بنابراین؛ کار در زمینة فرآوری مفاهیم عملیاتی مرتبط با ریخت اسناد، گسترش یافته و به یاری انگارة «نحوة انتقال محتوا، محصولِ تصمیمات تولیدکنندة متن است»، عناصر همگن اسناد، در چهار دستة «پیکر متن» (محصول تدابیر محتوایی اصلی تولیدکننده)، «دیوان‌افزود» (محصول نیّات و اقدامات مقامات حاکم و کارگزاران دیوانی در راستای تکمیل اهداف محتوایی)، «زمینه-‌آرایه» (محصول تدابیر مرتبط با ایجاد بستر‌های بهینه برای پیاده‌سازی اهداف محتوایی) و «پس‌افزود» (افزوده‌های پس از تولید و صدور سند) شناسایی گردید. در کنار تدوین مبانی نظری، استخراج عناصر سندشناسی از دیدگاه آثار پیشین، مورد توجه قرار گرفت. دستاورد کار، «فرانمای معیار عناصر سندشناسی متن‌بنیان» بر پایة عناصر اسناد دیوانی ایران است که در آن، عناصر منطبق با هر یک از دسته‌های چهارگانه (پیکرمتن، دیوان‌افزود، زمینه-آرایه و پس‌افزود)، با بهره‌برداری از خروجی‌های جدول‌های مقایسه‌ای آثار پیشین، در یک جدول رده‌بندی سازماندهی شده‌اند. «معیار عناصر سندشناسی متن‌بنیان»، با نگاهی مفهومی به ماهیّت عناصر اسناد ایرانی؛ از انگاشت‌های برآمده از برداشت‌های سلیقه‌‌ای و یا معیارهای سندشناسی مدرن مبتنی بر ماهیّت اسناد اروپایی و غربی گذر کرده و یک بازشناسی، دسته‌بندی و رده‌بندی فراگیر از عناصر اسناد دیوانی ایران، بر پایة مرزهای مفهومی مشخص، به دست داده است. http://www.irstudies.ir/article_226750.html چکیدهاین مقاله با بهره‌گیری از نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام، در پی پاسخ به این پرسش است که کارکرد و جایگاه کلوپ لاینز در ایرانِ عصر پهلوی دوم را چگونه می‌توان توضیح داد؟ درحالی‌که پاتنام نهادهای داوطلبانه و مشارکت مدنی را یکی از منابع اصلی تولید سرمایه اجتماعی می‌داند، پژوهش حاضر می‌کوشد نشان دهد این نهادها می‌توانند در پیوند با قدرت کلان و مناسبات قدرت در سطح بین‌المللی، اهداف شبکه‌سازی، بسط هنجارهای همیاری و اعتمادسازی را در مناطق  مختلف جهان مانند کشورهای غرب آسیا پیش ‌برند. بنابراین، بر پایة اسناد آرشیوی، مطبوعات، و منابع دست اول، مقاله استدلال می‌کند که با توجه به الزامات سیاسی حاکم در طول جنگ سرد که در آن، جهت‌دهی افکار عمومی و بهره‌مندی از نیروهای اجتماعی فعال در جامعه به موضوعی مهم برای سیاست‌ورزی کارآمد در جهان دوبلوکی بدل شده بود، کلوپ لاینز ضمن حفظ کارکردهای سنتی سازمان‌های فراماسونری کلاسیک مانند جاسوسی و جهت‌دهی به تصمیم‌های کلان کشوری، از طریق شبکه‌سازی گسترده، بسط هنجارهای همیاری و جلب اعتماد اجتماعی، در عمل شرایط را برای سلطة فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بلوک غرب در ایران فراهم می‌کرد. در نتیجه، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که برای درک دقیق‌تر پویایی نهادهای به اصطلاح مدنی در ایران عصر پهلوی دوم، باید هم‌زمان به ساختار سیاسی حاکم بر روابط بین‌الملل و اقتضائات اجتماعی و سیاسی حاکم بر جامعه توجه داشت. http://www.irstudies.ir/article_222027.html بحران خوزستان در سال 1358 از مباحث مهم زمینه‌ساز جنگ ایران و عراق است. دولت عراق و سایر دولت‌های عربی همراه، در این بحران وارد شدند. هدف از ورود به بحران تجزیة این استان نفتی و ضمیمه آن به خاک عراق بود. عراق و دولت‌های همراه در نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی، «سازمان سیاسی خلق عرب» را ایجاد و از آن و گروه‌های همسویش پشتیبانی کردند. اقدامات خلق عرب موجب ایجاد دوگانگی و درگیری در خرّمشهر و زیاد شدن اختلافات گردید. ادامة بحران منجر به بروز درگیری‌های شدیدِ چهارشنبه 9 خرداد 1358 شد که در آن، جریان خلق عرب موقّتاً سرکوب گردید. ولی این خاتمة ماجرا نبود و پس از وقایع این روز، خلق عرب تلاش بیشتری را برای تسلط بر خوزستان و خرّمشهر انجام داد. خلق عرب پاسداری از تأمین کنندگان امنیّت خرّمشهر را به شهادت رساند و با وقایع پس از آن، همه چیز تغییر کرد و بحران خلق عرب برای همیشه پایان یافت. شیخ شبیر خاقانی تبعید گردید و مراکز پشتیبانی عراق هم تعطیل شدند. مقالة حاضر به روش توصیفی - تحلیلی با استفاده از اسناد، روزنامه‌ها و کتاب‌ها فراز و فرود بحران خوزستان در سال 1358 ش را با تکیه بر نقش عوامل داخلی و خارجی بررسی می‌نماید. پرسش اصلی این است که بحران خوزستان از شکلگیری تا پایان آن چه سیری داشت و نقش عوامل داخلی و خارجی در آن چه بود؟ به نظر میرسد نقش عوامل خارجی به ویژه دولت عراق و برخی علل محلی و منطقه‌ای در بروز بحران خوزستان تاثیرگذار بوده است. http://www.irstudies.ir/article_226752.html چکیدهبعد از تشکیل اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان اروپا و آمریکا- کانادا در نیمه دهه چهل شمسی، این انجمن‌ها جهت‌ نشر ایدئولوژی و اهداف خود، چاپ و انتشار نشریه اسلام مکتب مبارز را در دستور کار خود قراردادند. این نشریه که از مؤثرترین نشریات ‌تشکّل‌های اسلامی دانشجویان ایرانی خارج از کشور بود، با هدف شناساندن اسلام واقعی به دانشجویان مسلمان انتشار آن شروع گردید اما رفته‌رفته با توجه به تحولات سیاسی ایران در دوره محمدرضا شاه به ابزار مبارزه اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان تبدیل شد و از طریق آن نسبت به حوادث و اتفاقات سیاسی ایران زمان محمدرضاشاه واکنش نشان‌ می‌دادند. این مقاله با استفاده از روش پژوهش تاریخی مبتنی بر وصف و تحلیل، بر آن است که چگونگی بازتاب رویدادهای سیاسی- تاریخی معاصر ایران در نشریه اسلام مکتب مبارز را با توجه به اندیشه و ایدئولوژی نویسندگان مقالات این نشریه موردبررسی قرار دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این نشریه نقش دین اسلام و روحانیون را در پیروزی جنبش‌ها و نهضت‌های معاصر ایران بسیار مؤثر می‌داند و بسیاری از رویدادهای زمان محمدرضا شاه و اقدامات وی را در جهت زدودن دین اسلام از سطح جامعه معرفی می‌کند. نویسندگان مقالات نشریه در مخالفت با محمدرضا شاه و همچنین به‌عنوان یکی مسائل مهم جهان اسلام به قضیه فلسطین نیز توجه داشتند. http://www.irstudies.ir/article_226757.html چکیدهسازمان برنامه در دوران پهلوی دوم به‌عنوان نهاد اصلی تدوین و اجرای سیاست‌های نوسازی اقتصادی و اجتماعی ایران نقش عمده‌ای ایفا می‌کرد. با این حال، بسیاری از اهداف این برنامه‌ها به‌ویژه در عرصه‌های صنعتی و اجتماعی، در عمل با چالش‌هایی روبه‌رو شد که ناشی از عوامل سیاسی، اقتصادی، و ساختاری بود. هدف این مقاله بررسی موانع درونی و بیرونی سازمان برنامه در دستیابی به سیاست‌ها و اهداف برنامه‌های نوسازی ایران در زمان پهلوی دوم است. سوال این مقاله این‌گونه مطرح شده است که چه موانعی باعث شدند که سازمان برنامه و تکنوکرات‌ها نتوانند به طور مؤثر به اهداف نوسازی کشور در دوره پهلوی دوم دست یابند؟ فرضیه ما این است که در دوران پهلوی دوم، سازمان برنامه و تکنوکرات‌ها به‌دلیل دخالت‌های سیاسی، ضعف هماهنگی نهادی، کمبود منابع مالی و زیرساختی، و مقاومت‌های فرهنگی و اجتماعی، نتوانستند به اهداف نوسازی اقتصادی و اجتماعی کشور دست یابند. نتایج نشان می‌دهد که سازمان برنامه و تکنوکرات‌ها در دوران پهلوی دوم به‌رغم برخورداری از ایده‌های نوسازی، در عمل با چالش‌هایی چون دخالت‌های سیاسی و ضعف هماهنگی نهادی مواجه بودند. همچنین کمبود منابع مالی و زیرساختی، اجرای طرح‌های توسعه را ناقص و غیرپایدار ساخت. در نهایت، مقاومت‌های فرهنگی و اجتماعی در برابر سیاست‌های مدرنیزاسیون، موجب شد پروژه‌های نوسازی نه‌تنها ناکام بمانند، بلکه خود به تشدید نارضایتی‌ها و بحران‌های اجتماعی انجامیدند.این پژوهش به روش تبیینی-تاریخی و با استفاده از منابع مستند تاریخی، و مقالات علمی انجام شده است. تحلیل ما بر اساس مفاهیم نظری نوسازی و توسعه صورت گرفته است.    http://www.irstudies.ir/article_226755.html چکیدهاین مقاله با تکیه‌ بر روش نشانه‌شناسی ساختاری، به بررسی سیر تحول اخلاق قهرمانی در سینمای ایران طی سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ می‌پردازد. تحلیل تطبیقی پنج فیلم منتخب (لات جوانمرد، گنج قارون، قیصر، گوزن‌ها و سفر سنگ) نشان می‌دهد که الگوی قهرمان از کنش فردی مبتنی بر مرام و افتخار شخصی و قهرمانی جبرگرا به کنش جمعی مبتنی بر مشارکت و مقاومت ساختاری و قهرمانیِ کنشگرا و انقلابی، دگرگون شده است. این تحول نه صرفاً تغییر در شخصیت‌پردازی، بلکه بازتابی از تحولات عینی جامعه و جابه‌جایی گفتمان‌های مسلط و حاشیه‌ای است. در این تحلیل، نظریه فانتزی در روان‌کاوی لکان، مفهوم قهرمان جمعی در اندیشه گئورگ لوکاچ، و جامعه‌شناسی کنش در خوانش ژان دووینو به کار گرفته شده‌اند تا نشان داده شود که سینمای پیشاانقلابی ایران، به‌مثابه بازتاب و بازآفرینی فانتزی‌های جمعی، نقش مهمی در شکل‌دهی به تخیل اخلاقی و سیاسی تماشاگر ایفا کرده است.  http://www.irstudies.ir/article_222257.html انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ش. یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است که به تغییرات گسترده سیاسی، اجتماعی و فرهنگی منجر شد. در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، نهادهای امنیتی و نظامی از جمله گارد شاهنشاهی در سرکوب قیام مردمی و حمایت از حکومت نقش اساسی داشتند. بر این اساس پژوهش حاضر درصدد است تا با روشی تاریخی و بهره‌گیری از اسناد آرشیوی، خاطرات و مصاحبه‌ها، عملکرد گارد شاهنشاهی را مورد واکاوی قرار داده و با شیوه‌ای توصیفی- تحلیلی زوایای مختلف این امر را مورد بررسی قرار دهد. این مقاله در پی پاسخ‌گویی به این سوال است که گارد شاهنشاهی به عنوان یکی از ارکان امنیتی حکومت پهلوی چه نقشی را در تقابل با انقلاب اسلامی ایفا نمود و چه عواملی به فروپاشی و سرانجام آن انجامید؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که گارد شاهنشاهی علیرغم داشتن نیروهای آموزش‌دیده و تجهیزات پیشرفته، نقش پیشرویی در سرکوبی اعتراضات منجر به انقلاب اسلامی سال 57ش. نداشت. این نهاد عمدتاً به پشتیبانی اطلاعاتی و لجستیکی از نیروهای امنیتی ‌پرداخت. در روزهای پایانی انقلاب، عملکرد گارد بیشتر نمایشی بود و با خروج شاه از ایران، روحیه آنها تضعیف شد تا جایی که در روزها‌ی پایانی انقلاب بی‌طرفی اختیار نمود. پس از پیروزی انقلاب این نهاد منحل گردید و بسیاری از فرماندهان آن محاکمه، اعدام و یا از کشور فرار کردند و سایر افراد در قالب لشکر 21 حمزه ارتش ادغام گردیدند. http://www.irstudies.ir/article_227004.html چکیدهانقلاب پدیده‌ای مدرن و نادر است که ساختارهای اساسی جامعه را دگرگون می‌کند و نقطه عطفی در تاریخ یک کشور محسوب می‌شود. انقلاب اسلامی ایران نیز یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی و اجتماعی تاریخ معاصر ایران است که در شکل‌گیری آن نیروهای اجتماعی و سیاسی متعددی مانند روحانیون، روشنفکران، بازاریان، کارگران، دانشجویان و دیگر اقشار جامعه نقش داشتند که می‌توان از جامعه مدنی به‌عنوان یکی از نیروهای مهم و تأثیرگذار در این فرایند یاد کرد. این مقاله به بررسی نقش جامعه مدنی در شکل‌گیری انقلاب اسلامی و گذار از نظام پهلوی می‌پردازد و به این پرسش پاسخ می‌دهد که استراتژی‌های مبارزاتی مسالمت‌آمیز جامعه مدنی چه تأثیری بر شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی داشته است؟با استفاده از چارچوب نظری جین شارپ، فرضیه این پژوهش بر آن است که جامعه مدنی در دوره پهلوی دوم با تسهیل مشارکت عمومی، طراحی استراتژی‌های مسالمت‌آمیز، نافرمانی‌های مدنی، تحریم‌ها و اعتصابات، زمینه‌ساز وقوع انقلاب و گذار از نظام استبدادی شد. این پژوهش با روش تاریخی - تحلیلی انجام شده و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، رابطه بین جامعه مدنی و وقوع انقلاب اسلامی را بررسی می‌کند.یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که جامعه مدنی، با اتخاذ شیوه‌های هدفمند و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مبارزات مدنی، نقشی محوری در بسیج عمومی و سازمان‌دهی اعتراضات علیه نظام پهلوی ایفا نمود. این رویکرد، از طریق کاهش هزینه‌های مبارزاتی و جلب مشارکت گسترده، به تغییر نظام سیاسی وقت منتهی گردید.   http://www.irstudies.ir/article_227003.html چکیدهدر روند پیروزی انقلاب اسلامی ایران، عوامل متعددی در بسیج مردمی و جهت‌دهی به کنش‌های اجتماعی و سیاسی اقشار مختلف جامعه نقش داشتند. یکی از نیروهای تأثیرگذار در این فرایند، رهبران دینی محلی بودند که با بهره‌گیری از پایگاه مذهبی، قومی و اجتماعی خود، توانستند در سازماندهی و همسویی جوامع محلی با انقلاب اسلامی ایفای نقش کنند. این مقاله با تمرکز بر نقش آیت‌الله ملک‌حسینی، به‌عنوان یکی از شخصیت‌های برجسته روحانی در استان کهگیلویه و بویراحمد، تلاش دارد چگونگی تأثیرگذاری وی بر جهت‌گیری سیاسی و دینی عشایر این منطقه را تبیین کند. پرسش اصلی مقاله آن است که رهبری دینی آیت‌الله ملک‌حسینی چگونه بر مشارکت عشایر کهگیلویه و بویراحمد در انقلاب اسلامی تأثیر گذاشت؟ مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیل تاریخی- اجتماعی، و براساس منابع شفاهی، اسناد تاریخی، و خاطرات انقلابیون محلی، نشان می‌دهد که آیت‌الله ملک‌حسینی با برخورداری از مشروعیت مذهبی، خاستگاه ایلی و تسلط بر شبکه‌های سنتی قدرت در میان عشایر، توانست به‌مثابه حلقه‌ واسط میان رهبری انقلاب و اقوام محلی عمل کند. وی با سخنرانی‌ها، ارتباط با علمای انقلابی، و مواجهه با نیروهای امنیتی پهلوی، نقش محوری در آگاهی‌بخشی، بسیج نیروها و دفاع از ارزش‌های دینی در سطح بومی ایفا کرد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که رهبری دینی و سیاسی ملک‌حسینی یکی از عوامل اصلی پیوند ایلات کهگیلویه و بویراحمد با گفتمان انقلاب اسلامی بود؛ پیوندی که پس از انقلاب نیز استمرار یافت و در تثبیت ساختار جمهوری اسلامی در مناطق عشایری نقش مؤثری داشت.  http://www.irstudies.ir/article_222081.html آژانس یهود یکی از مهم‌ترین نهادهای صهیونیستی است که از آغاز قرن بیستم تاکنون نقش محوری در تسهیل مهاجرت یهودیان سراسر جهان به فلسطین و تقویت بنیان‌های اقتصادی و جمعیتی اسرائیل ایفا کرده است. این مقاله به بررسی نقش این سازمان در دوران پهلوی دوم می‌پردازد؛ دورانی که با وجود نبود روابط رسمی دیپلماتیک میان ایران و اسرائیل، زمینه‌هایی برای فعالیت آژانس یهود در کشور فراهم بود. آژانس یهود با بهره‌گیری از شبکه‌های سیاسی، مذهبی و اقتصادی درون جامعه یهودیان ایران، توانست روند مهاجرت یهودیان ایرانی به سرزمین‌های اشغالی را به‌صورت منسجم و سازمان‌یافته هدایت کند. در این راستا، اقدامات این سازمان ‌تنها محدود به تشویق مهاجرت نبود، بلکه شامل آماده‌سازی مقدمات مالی، صدور گذرنامه، ایجاد ارتباطات با دولت‌های واسطه، و حتی تسهیل در انتقال دارایی‌های خانوارهای مهاجر نیز می‌شد. مسأله اصلی در این پژوهش آن است که چگونه این نهاد بین‌المللی توانست مهاجرت یهودیان ایرانی و انتقال سرمایه‌های آن‌ها به اسرائیل را هدایت کند و چه پیامدهایی برای اقتصاد ایران به‌جا گذاشت؟ این مطالعه با روش تحلیل تاریخی و بر پایه‌ی اسناد آرشیوی و منابع تاریخی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد فعالیت آژانس یهود، ضمن سازماندهی مهاجرت جمعی یهودیان ایرانی، به خروج چشم‌گیر سرمایه‌های انسانی و مالی از ایران منجر شد. کاهش نیروی کار ماهر، خروج سرمایه‌های تجاری، و تضعیف برخی فعالیت‌های اقتصادی در مناطق شهری از جمله پیامدهای ملموس این روند بود. در مقابل، آژانس یهود از این فرصت برای تقویت بنیان‌های اقتصادی و صنعتی اسرائیل، به‌ویژه در دهه‌های نخستین تأسیس آن، بهره‌برداری مؤثری کرد. http://www.irstudies.ir/article_226754.html در بسیاری از جوامع سنتی و حتی مدرن، تملک زمین همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ثروت، قدرت و نفوذ اجتماعی ـ سیاسی به شمار آمده است. در ایران نیز، طی دوران قاجار و پهلوی، مالکیت زمین نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار قدرت و تقسیم منابع ایفا کرده است. با روی کار آمدن رضاشاه، شرایط مالکیت اراضی به طور چشمگیری تغییر کرد. رضاشاه و نزدیکان او با غصب گسترده اراضی کشاورزی و مراتع، مالکیت و کنترل این منابع ارزشمند را در دست خود متمرکز ساختند. وی با واگذاری بخش زیادی از زمین‌های مصادره شده به افسران و بدنه ارتش موجب تولد یک طبقه زمیندار وفادار به حکومت شد. در ادامه سیاست پدر، محمدرضا شاه دست نظامیان را برای تصرف و تملک اراضی باز گذاشت؛ به گونه ای که بخش قابل توجهی از منابع و املاک در اختیار نیروهای نظامی قرار گرفت و نقش آن‌ها در ساختار قدرت و اقتصاد کشور تقویت شد. این پژوهش با کاربست نظریه مارکسیستی مالکیت زمین و نظام ارباب- رعیتی به بررسی چرایی و چگونگی تصرف اراضی توسط نظامیان محمدرضاشاه می‌پردازد و به سوال نقش و میزان مشارکت نظامیان در تصرف غیرقانونی اراضی طی دوران حکومت محمدرضا شاه پاسخ می‌دهد. روش مطالعه در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر اسناد و شواهد تاریخی است. http://www.irstudies.ir/article_226756.html یکی از پدیده‌های اجتماعی مهم و تأثیرگذار در دوره پهلوی اول، میلیتاریسم است؛ مفهومی که اغلب به‌صورت تقلیل‌گرایانه، هم‌ارز با جنگ‌افروزی یا توانمندی نظامی تلقی شده و در بیشتر مطالعات موجود، تنها به بخشی از ابعاد آن پرداخته شده است. پژوهش حاضر، واکاوی ماهیت میلیتاریسم در دوره پهلوی اول را مسئله و پرسش اصلی خود قرار داده و در مقام فرضیه، آن را «میلیتاریسم به مثابه امر اجتماعی» تعریف می‌کند؛ یعنی مجموعه‌ای از سیاست‌ها و اقدامات اجتماعیِ فرایندمحور ناظر به غیر، که در آن اصلاحات نظامی به‌عنوان ابزاری برای تحقق اهداف اجتماعی به کار گرفته می‌شود. این مطالعه، برای سامان‌بخشی به ادعای خود، صرفاً بر بخشی از فرایند اجتماعی استفاده از تحولات نظامی ــ یعنی مرحله «روایت‌سازی‌ها» ــ متمرکز شده و برای تشریح فرضیه خود، از مفهوم «سازه‌های تهدید ترجیحی» بهره گرفته است. یافته‌های این پژوهش کیفی-تفسیری، که با روش جامعه‌شناسی تاریخی انجام شده، نشان می‌دهد: مشروعیتی که از طریق روایت‌سازی‌ها پدید آمد ــ روایاتی که کودتا را نقطه آغاز تاریخ نوین ایران، اخراج قشون از سلطه اجانب را نماد استقلال، مخالفان داخلی و عشایر را مصداق فساد و بیماری، و ارتش را پیشران توسعه و عامل عبور از بحران و ناامنی معرفی می‌کردند ــ نقشی اساسی در بهره‌گیری از ابزار نظامی برای تحقق اهداف اجتماعی ایفا کرده است. http://www.irstudies.ir/article_229061.html روابط نظامی ایران و ایتالیا در دوران پهلوی دوم، علی‌رغم آن‌که کمتر در ادبیات تاریخی موردتوجه قرارگرفته، از ابعاد متنوع و قابل‌تأملی برخوردار بوده است. این مقاله با تکیه‌بر اسناد آرشیوی، به بررسی سیر تحول این روابط در دو مرحلۀ اصلی می‌پردازد. در مرحلۀ نخست (دهه‌های 1310 و 1320)، همکاری‌ها در قالب آموزش نظامی، اعزام افسران ایرانی به ایتالیا و تعمیر ناوشکن‌های نیروی دریایی ایران صورت گرفت. در مرحلۀ دوم (دهه‌های 1330 و ۱350)، این همکاری‌ها ابعاد گسترده‌تری یافت و شامل آموزش‌های تخصصی، قراردادهای تسلیحاتی، انتقال دانش فنی و مشارکت در احداث صنایع نظامی در ایران شد. مقالۀ حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از اسناد نهادهای ایرانی و غیر ایرانی و همچنین دیگر منابع کتابخانه‌ای نشان می‌دهد که ایران در قالب راهبرد تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان نظامی خود، ایتالیا را به‌عنوان شریکی غیرمتخاصم و فاقد پیشینۀ استعماری برگزید؛ درحالی‌که ایتالیا نیز در پی تثبیت موقعیت خود در بازار تسلیحاتی ایران بود. این همکاری‌ها در بستری از منافع متقابل، گفتمان ضد کمونیستی جنگ سرد و ارادۀ سیاسی شخص محمدرضا شاه برای نوسازی نیروهای مسلح شکل گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایران، در راستای راهبرد نوسازی ارتش و کاهش وابستگی به قدرت‌های بزرگ، از ظرفیت صنعتی و فناوری ایتالیا بهره گرفت؛ درحالی‌که ایتالیا نیز با درک اهمیت ژئواستراتژیک ایران در دوران جنگ سرد، این کشور را به‌مثابه بازار حیاتی تسلیحاتی و شریک صنعتی-نظامی برگزید. این مناسبات درنهایت به الگویی از دیپلماسی نظامی میان یک قدرت منطقه‌ای و یک کشور صنعتی اروپایی بدل شد. http://www.irstudies.ir/article_230712.html در دهه ۱۳۸۰ خورشیدی، جریان‌های دانشجویی چپ با وجود گستردگی محدود، حضوری پررنگ در دانشگاه‌های ایران یافتند و از طریق تجمعات، تحصن‌ها و تأکید بر پراکسیس مارکسیستی توانستند بر فضای فکری و سیاسی دانشگاه‌ها اثرگذار شوند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این جریان‌ها تحت چه شرایطی شکل گرفتند، چه مسیری از فعالیت را طی کردند، و چرا در نهایت با رکود و انفعال مواجه شدند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی همچون تأکید بر عمل مارکسیستی، اتحادهای تاکتیکی با انجمن‌های اسلامی، افزایش جمعیت دانشجویی و فضای باز سیاسی پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ زمینه‌ساز رشد و تأثیرگذاری آنان شد. در مقابل، بازداشت‌های گسترده آذر ۱۳۸۶ و انشعابات درونی موجب تضعیف انسجام و افول این جریان گردید. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، مصاحبه‌ها، بیانیه‌ها، مقالات فعالان سابق چپ و جست‌وجوی اینترنتی، به تحلیل نشریات (خاک)، تشکل‌ها (گروه داب)، انشعابات کلیدی (چپ کارگری و رادیکال) و تعاملات آنان با دفتر تحکیم وحدت پرداخته است http://www.irstudies.ir/article_235345.html هدف اصلی این مقاله با تاکید بر پیوند ادبیات و سیاست، بررسی تاثیر ادبیات داستانی بر جنبش کمونیستی ایران پس از کودتای 28 مرداد است.در عرصه داخلی انسداد‌سیاسی؛ نفوذ‌ گسترده‌ آمریکا؛ اصلاحات‌ارضی، در عرصه خارجی جنبش‌ رادیکال‌دانشجویی در دهه 1960 و در بُعد ‌ایدئولوژیکی، مارکسیسم ‌آمریکای‌لاتین که در آن نقش‌طبقه‌کارگر را به سطح ‌هسته‌های‌کوچک‌چریکی تقلیل‌می‌داد، زمینه‌های تجدید نظر و نفی روش‌های مدنی مبارزه احزاب پدر‌سالار مانند حزب توده و جبهه ملی را با حکومت پهلوی فراهم کردند.با انشعاب‌ها در جنبش کمونیستی ایران، سازمان چریک‌های فدایی خلق که بخشی از فعالیت‌های جنبش را با مشی مسلحانه نمایندگی می‌کرد، مبارزه قهرآمیز خود را آغاز کرد.اما در بُعد‌ایدئولوژیکی، متغیر دیگری نیز، بر این مبارزات‌مسلحانه تاثیر می‌گذاشت که نادیده گرفته شده است.این مقاله در پی پاسخ به این سوال است:«چگونه مضامین ادبیات‌داستانی‌ بر گسترش چریکیسم و مبارزات ‌مسلحانه‌ جنبش‌های‌ چریکی خاصه فداییان خلق علیه حکومت‌پهلوی‌دوم تاثیر‌می‌گذاشت؟»پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تبیینی و اسنادی استدلال می‌کند:«مضامین ادبیات داستانی چپ در جهان و ایران با تلفیق مضامین سه مکتب رمانتیسم، رئالیسم ‌انتقادی و رئالیسم سوسیالیستی در ترسیم تضاد طبقاتی فقرا و اغنیاء و با خلق قهرمان خیالی یا بازتعریف قهرمان واقعی بواسطه منازعه‌ای‌کردن امر‌سیاسی (خود و دیگری) سبب شدت مباررزه مسلحانه چریک‌های فدایی شده‌است».درون‌مایه‌های ‌ادبیات‌داستانی‌چپ که از آن به ادبیات چریکی یاد می‌شود، عامل موثر در مبانی نظری سازمان و توجیه مبارزه به شمار می‌آمد. http://www.irstudies.ir/article_235346.html چکیدهپژوهش حاضر به بررسی روند برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی در حوزۀ انتخابی کرمانشاه از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ش می‌پردازد و عوامل سیاسی و اجتماعی و تأثیر آن بر رفتار انتخاباتی در آستانۀ انقلاب اسلامی را مورد توجه قرار می‌دهد. در این دوره، رژیم پهلوی با ایجاد نظام تک‌حزبی و مداخله مستقیم در روند انتخابات، تلاش داشت نهادهای رسمی، از جمله مجلس شورای ملی را در جهت تحکیم اقتدار سیاسی خود به‌کار گیرد. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و اسناد آرشیوی، به‌ویژه اسناد مربوط به انقلاب اسلامی و مطبوعات داخلی، به بررسی این موضوع می پردازد که انتخابات دوره‌های بیست‌وسوم و بیست‌وچهارم مجلس شورای ملی در کرمانشاه چگونه برگزار شد و چه چالش‌هایی پیش‌روی آن قرار داشت. یافته‌ها نشان می‌دهد برگزاری انتخابات در کرمانشاه، همچون سایر حوزه‌های کشور، بدون دخالت حکومت، مأموران دولتی و سران ایلات و عشایر برگزار نمی‌شد و در واقع در فضایی فرمایشی و تحت نظارت و کنترل کامل حکومت انجام می‌گرفت. این نتایج بیانگر آن است که بستر قومی–اجتماعی کرمانشاه در شکل‌گیری مطالبات مردمی نقش مهمی ایفا می‌کرد، اما ساختار اقتدارگرای رژیم پهلوی امکان تحقق آن را محدود ساخته بود.واژه‌های کلیدی: کرمانشاه، انتخابات مجلس شورای ملی، دهۀ انقلاب، مشارکت سیاسی http://www.irstudies.ir/article_235349.html این پژوهش با هدف بررسی نحوة بازنمایی مؤلفه‌های هویت ملی ایران در منتخبی از رمان‌های فارسی پس از انقلاب اسلامی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل پنج رمان شاخص این دوره از جمله: جزیرة سرگردانی‌ اثر سیمین دانشور، کلیدر اثر محمود دولت‌آبادی، سگ و زمستان بلند اثر شهرنوش پارسی‌پور، خانة ادریسی‌ها و دو منظره اثر غزاله علیزاده است که به‌سبب ظرفیّت روایی و حضور برجستة مؤلفه‌های هویتیِ درون‌متنی انتخاب شده‌اند. این مطالعه با به‌کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و بر اساس «سند مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان»، به تحلیل عناصر مرتبط با هویت فرهنگی ایرانی و اسلامی در این آثار می‌پردازد. این پژوهش با اتکا بر سند «مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان» و رویکرد انتقادی نورمن فرکلاف، با تمرکز بر سازوکارهای زبانی و نشانه‌شناختی، چگونگی بازنمایی مؤلفه‌هایی چون استعمارستیزی، ملی‌گرایی و دفاع از سرزمین، و وحدت میان خرده‌فرهنگ‌ها را در متون روایی بررسی می‌کند. در ادامه، شواهد استخراج‌شده از رمان‌ها در سه سطح تحلیل گفتمان فرکلاف- سطح توصیف، سطح تفسیر و سطح تبیین- تحلیل می‌شوند تا نحوه شکل‌گیری، انتقال و تثبیت گفتمان‌های هویت ملی در ساختار روایی آثار روشن گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر اثر با سازوکارهای روایت، الگوهای شخصیت‌پردازی و بازنمایی کنش‌های اجتماعی، نقش ادبیات را در تبیین، شکل‌دهی و تقابل گفتمان‌های هویتی متنوع در ایران معاصر آشکار می‌سازد. http://www.irstudies.ir/article_235352.html پرونده خیبرخان گودرزیان، تاجر ایرانی مقیم آمریکا، اگرچه از اساس بر پایه ادعاهای بی‌اساس و اسناد جعلی بنا شده بود، اما به‌دلیل حساسیت محمدرضا شاه پهلوی نسبت به حیثیت خاندان سلطنتی، به بحرانی دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده انجامید. در حالی که سنای آمریکا نهایتاً این اتهامات را مردود اعلام کرد، طولانی شدن فرآیند 5 ساله رسیدگی قضایی و ناتوانی واشنگتن در حل سریع موضوع، از نگاه محمدرضاپهلوی نشانه‌ای از بی‌اعتنایی نسبت به دغدغه‌های ایران در دولت دموکرات جانسون تلقی شد. این برداشت به تضعیف اعتماد متقابل انجامید و در بستر فضای پرتنش جنگ سرد و سابقه روابط سرد ایران و آمریکا در دوره جان اف کندی، شاه را به سمت متنوع‌سازی شرکای خارجی و گسترش همکاری‌های اقتصادی با اتحاد جماهیر شوروی سوق داد. بررسی این پرونده بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا(FRUS) نشان می‌دهد چگونه یک ماجرای ظاهراً حاشیه‌ای توانست در سطح روابط بین‌الملل به عاملی تعیین‌کننده بدل شده، موازنه روابط تهران و واشنگتن را دگرگون سازد و زمینه‌ساز تغییرات پایدار در جهت‌گیری سیاست خارجی ایران نسبت به شوروی گردد. http://www.irstudies.ir/article_235355.html باوقوع انقلاب مشروطه وحذف حکام محلی درکشور، خاندان حکومتگر عَلم درسیستان تلاش نمود تا باانتخاب افراد مورد نظرخود بعنوان نمایندۀ مجلس، بخشی ازنفوذ خود درسیستم حکومتی راحفظ نماید.از اینرو آنان تمام امور انتخابات در سیستان، که به‌دلیل عدم آگاهی سیاسی و نبود طبقه روشنفکر، مدعی قدرتمندی نداشت را در انحصارخود گرفتند. به این ترتیب اکثرنمایندگان سیستان ازبین افراد غیربومی و نزدیک به تفکرات آنان انتخاب شد. جریانی که بعد ازگذشت چنددوره از مجلس منجر به ایستایی سیاسی و عدم توسعه اقتصادی در منطقه گردید. این پژوهش با استفاده از شیوه توصیفی-تحلیلی و از طریق بهره‌گیری از اسنادآرشیوی بدنبال پاسخگویی به این سوال است که امیران عَلم در انتخاب نمایندگان سیستان در مجلس چه نقشی داشتند و این انتخاب‌ها چه تاثیری بر شرایط منطقه گذاشته است؟ در زمینه نقش خاندان عَلم درانتخابات سیستان بندرت پژوهشی صورت گرفته، از اینرو واکاوی این موضوع که در کنار آن به مسائلی چون عملکردنمایندگان سیستان وواکنش مردم نسبت به این جریان‌ها نیز پرداخته می‌شود؛ اهمیت این عنوان را در تاریخ معاصر مطرح می‌نماید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که امیران عَلم انتخابات در سیستان را کاملا در خدمت اهداف سیاسی خود قرار داده بودند و این امرمنجر به عدم توسعه سیاسی و اقتصادی درمنطقه شده بود. بنابراین ادامه این‌روند باعث شکل‌گیری اولین مقاومت‌های اجتماعی درتاریخ معاصرسیستان گردید که تلاش داشت حقوق سیاسی واجتماعی مردم را از سلطه خاندان عَلم خارج نماید.یکی ازمهمترین پیامدهای این حرکت مردمی تعدیل سیاست‌های انتخاباتی سیاسیون عَلم بود که باعث شد برای اولین‌بار چند نماینده بومی از منطقه سیستان واردمجلس شوند. http://www.irstudies.ir/article_235356.html واقعه قیام ۱۹ دی در سال ۱۳۵۶، در پی پیروی از فرمان امام خمینی علیه طاغوت شاهنشاهی رخ داد. و تعدادی به شهادت رسبدند.به دنبال آن، حماسه چهلم ها، شکل گرفت. تبریز، یزد، جهرم،تهران و اهواز، یکی پس از دیگری شاهد تظاهرات خونین درگرامیداشت شهدای قم شد. تا شروعی برمرحله اول انقلاب اسلامی وظهور نشانه های آن گردد.نقش مهم و تأتیرگذار حماسه چهلم ها، ظهور نشانه‌های انقلاب را در مناطق مختلف و از جمله در استان بوشهر موجب شد. مقاله حاضر با کنکاش در اسناد و روایات ، به مطالعه و بررسی نشانه‌ها با محوریت «قیام خونین 19 دی‌ماه قم» این مرحله از تحولات انقلاب اسلامی استان می پردازد. از این رو، پرسشِ «چگونه نشانه های انقلاب اسلامی با محوریت « قیام خونین 19 دی ماه قم » در فاصله زمانی(دی ماه 1356 تا مرداد 1357) در استان بوشهر تبلوریافت؟» مسئله اصلی پژوهش است.تحقیق، از نوع کیفی بوده و به شیوه «توصیفی - تحلیلی» صورت می‌گیرد. همچنین، جمع‌آوری اطلاعات باتکیه‌بر منابع اسنادی - سندهای ساواک و مصاحبه‌های شفاهی و به طریق تحلیل محتوی و روش مقایسه‌ای حاصل می‌شود. یافته‌های نیز، نشانه‌های زیر بنایی تحول را در ابعادی چون؛ فعال‌شدن هسته‌های اتحاد مردمی، رشد سریع مشارکت‌های ضد طاغوتی تا نقش‌آفرینی بانوان و آمادگی مردم استان بوشهر بر مقاومت مسلحانه با رژیم، نشان می‌دهد. http://www.irstudies.ir/article_243362.html پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش و درک کارگزاران حکومت پهلوی نسبت به تحولات منتهی به انقلاب اسلامی به رشته تحریر در آمده است.در این مقاله از روش تحلیل مضمون استفاده شده است تا به کمک آن بتوان الگوهای موجود در داده های تاریخ شفاهی را به شکل منظم استخراج نمود. در این روش مبانی متفاوتی برای دسته بندی مضامین وجود دارد که یافته ها بر مبنای شبکه مضامین یعنی مضمون پایه، سازمان دهنده و فراگیر دسته بندی شده اند. داده های استخراج شده از مصاحبه های کارگزاران حکومت پهلوی در چهار مضمون فراگیر که نشان دهنده الگوی حاکم بر مصاحبه های آنهاست دسته بندی شده و نشان می دهد که تحلیل غلطی از تحولات انقلابی در ذهن کارگزاران وجود داشت و آنها تا آخرین روزها متوجه گذر جامعه از حکومت مطبوع خود نشدند. اینان بعد از خروج از کشور نیز درک درستی از تحولات بروز نداده و مترصد سقوط نظام جمهوری اسلامی در کوتاه مدت بودند هر چند که خود آنها از بازگشت مجدد سلطنت به ایران ناامید بودند.فهم درست و دقیق تحولات سیاسی اجتماعی نزد کارگزاران مهم ترین رکن برای حکمرانی صحیح می باشد. در صورت فقدان چنین درکی حاکمیت قادر به فهم درست مسائل خود و سیاست گذاری جهت حل آنها نخواهد بود در نتیجه حکومت از تحولات جامعه عقب می ماند. http://www.irstudies.ir/article_243818.html آزادی کاملی که باخروج رضاشاه در دهۀ20 بر کشور حکمفرما گردید، مجالی فراخ و ارزشمند را برای بازگشت نیروهای مذهبی به‌عرصۀ حیات سیاسی-اجتماعی فراهم‌ساخت، تا همچون جریان‌های چپ و ملی‌گرا آسیب‌های وارده در دورۀ زمامداری رضاشاه را ترمیم‌ و مجددا فعالیت‌های خود را شروع کنند. باتوجه به اهمیت جریان اخیر، پژوهش حاضر سعی‌دارد با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسنادی و نشریات، مبانی و اصول فکری-فرهنگی بخشی از این جریان گسترده موسوم به جریان اصلاح‌طلب دینی را، در قالب ایجاد تشکل‌های اسلامی نوگرا توسط آن‌ها را مورد واکاوی قراردهد. تشکل‌هایی که محصول اندیشۀ این طیف در عرصۀ تحولات سیاسی-اجتماعی ایران در این برهۀ پرتنش بود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: این تشکل‌ها با اولویت‌دادن به فعالیت‌های فرهنگی سعی‌کردند تا درخور نیازمندی‌های جهان آن روز به‌ویژه دنیای اسلام رسائل، روزنامه‌ها و مجلات دینی را در دسترس عامه قراردهند و دعوت و تبلیغ اسلامی را با مقتضیات زمان وفق دهند، تا بدین‌وسیله ضمن احیاء آداب و سنن بی‌رونق مذهبی، به مقابله با اشکال مختلف بی‌دینی و جدال با استبداد و استعمار بپردازند. http://www.irstudies.ir/article_244284.html استلزامات اندیشه جمهوری خواهی در ایران ) 1342 تا 1357(چکیدهپس از وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، نهاد مذهب و روحانیت که همواره مهم‌ترین مانع تاریخی جمهوری‌خواهی در ایران بود، در برابر دوگانه «حق الهی شاه» و «غیردینی بودن جمهوری» موضعی بی‌طرفانه اتخاذ کرد. از آن زمان تا انقلاب ۱۳۵۷، سه جریان عمده در پی بنیان‌گذاری حکومت جمهوری برآمدند: جریان‌های اسلام‌گرا به رهبری طالقانی، بازرگان، شریعتی و بنی‌صدر؛ سازمان مجاهدین خلق با اندیشه‌های حنیف‌نژاد؛ و چریک‌های فدائی خلق با تئوری‌پردازانی چون بیژن جزنی و مسعود احمدزاده. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری «الاهیات رهایی‌بخش» و روش توصیفی-تحلیلی، می‌کوشد دریابد چرا پس از ۱۵ خرداد، اندیشه جمهوری‌خواهی به گفتمان مسلط مخالفان رژیم پهلوی بدل شد و برداشت‌های متفاوت از مفهوم جمهوری چه بود. یافته‌ها نشان می‌دهد که شکست جبهه ملی دوم (۱۳۳۹–۱۳۴۱)، اصلاحات ارضی، و نارضایتی طبقات سنتی در کنار تأثیر الاهیات رهایی‌بخش، زمینه‌ساز رشد اندیشه جمهوری‌خواهی شد. اسلام‌گرایان جمهوری را نظامی مردم‌محور با آزادی احزاب و تمرکززدایی از قدرت می‌دانستند؛ مجاهدین خلق جمهوری را ابزاری برای مبارزه با امپریالیسم و استثمار تلقی می‌کردند؛ و فدائیان خلق، آن را مرحله‌ای در مسیر گذار به سوسیالیسم می‌دیدند که در آن مفاهیمی چون دموکراسی و حاکمیت مردم جایگاه چندانی نداشتند.کلمات کلیدی: جمهوری‌خواهی، الاهیات رهایی‌بخش، مجاهدین خلق، فدائیان خلق، جریانات اسلامی http://www.irstudies.ir/article_244285.html مجلس چهاردهم شورای ملی، اولین مجلس نسبتاً آزاد پس از دورۀ پنجم مجلس و در پی سقوط دیکتاتوری رضاشاه،در فضای سیاسی باز و پرتنش شکل گرفت. این فضا حاصل حضور قوای متفقین، ضعف دولت مرکزی،سلطنت تازه‌آغاز محمدرضاشاه، از هم‌پاشیدگی نیروهای نظامی و انتظامی، و ظهور جناح‌بندی‌های سیاسی متنوع بود. مجلس چهاردهم نه‌تنها به مسائل راهبردی همچون حضور مستشاران مالی آمریکایی، امتیازات نفتی، تخلیۀ خاک ایران از نیروهای خارجی و بحران تجزیۀ آذربایجان پرداخت، بلکه برای نخستین‌بار پس از دو دهه،امکان ارزیابی انتقادی کارنامۀ حکومت رضاشاه را فراهم آورد. پژوهش حاضر که با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر تحلیل محتوای کمی–کیفی، داده‌های خود را از مشروح مذاکرات ۱۹۳جلسۀ مجلس چهاردهم (۱۳۲۲–۱۳۲۴ هـ .ش) استخراج کرده است درصدد پاسخ به این پرسش‌هاست که: عمدۀ انتقادات نمایندگان به کدام جنبه‌های حکومت رضاشاه معطوف بود؟ بیشترین انتقادات در چه سالی و از سوی کدام نمایندگان فراکسیون یا احزاب مطرح شد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که بیشترین انتقادات به«مجالس فرمایشی»، «نبود آزادی بیان و مطبوعات»، «عملکرد وزارت فرهنگ»، «سیاست‌های عشایری»، «ارتش»، «پروژه راه‌آهن» و «وزارت بهداری» وارد بود. سال ۱۳۲۳هـ.ش بیشترین حجم نقد را به خود اختصاص داد. در میان نمایندگان، دکترمحمد مصدق از فراکسیون منفردین در صدر منتقدان، و فراکسیون توده بیشترین انتقادات را به رضاشاه وارد کردند،البته غلامحسین رحیمیان، سیدضیاءالدین طباطبایی (حزب اراده ملی- فراکسیون میهن) و علی دشتی (حزب عدالت- فراکسیون مستقل) از برجسته‌ترین منتقدان رضاشاه بودند. این نقدها نه تنها بازتاب شور آزادی‌خواهی پس از سقوط رضاشاه بود، بلکه به عنوان ابزاری برای بازتولید مشروعیت سیاسی در برابر گذشته عمل کرد. http://www.irstudies.ir/article_244286.html تحولات ارزش‌ها و باورهای اجتماعی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی جهان‌بینی انسان‌ها دارند و می‌توانند مسیر رفتارها، نگرش‌ها و تصمیم‌گیری‌های جمعی را به طور بنیادین تغییر دهند. تغییرات عمیق در باورهای جامعه نه تنها بر زندگی روزمره افراد تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز بروز جنبش‌های اجتماعی، اعتراض‌ها و حتی انقلاب‌ها شود. ارزش‌های انقلابی، به‌ویژه آن دسته از ارزش‌هایی که ریشه در اعتقادات مذهبی و فرهنگی جامعه دارند، برای تثبیت و گسترش خود نیازمند بازنمایی در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری هستند. رسانه‌ها و هنر، با بازتولید و انعکاس این ارزش‌ها، نقش واسطه‌ای بین اندیشه‌ها و جامعه ایفا می‌کنند و امکان تأثیرگذاری گسترده بر افکار عمومی را فراهم می‌آورند. در این میان، سینما به‌عنوان یکی از قدرتمندترین رسانه‌های مدرن، می‌تواند ارزش‌ها و باورهای اجتماعی را به شکل نمادین و تصویری بازنمایی کند و بازنمایی ارزش‌های فرهنگی و دینی در سینمای پیش از انقلاب ایران نمونه‌ای بارز از این روند است.این مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا و رهگیری نمادگرایانه ارزش‌های ذهنی جامعه پیش از انقلاب اسلامی، به بررسی نقش سینما در شکل‌گیری انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ می‌پردازد. سوال اصلی پژوهش این است که سینما چگونه در تغییر باورها و تقویت ارزش‌های جامعه مؤثر بوده است؟ فرضیه این تحقیق بر آن است که در دوره پهلوی دوم، برخی فیلم‌ها با بازنمایی و ترویج ارزش‌های جامعه، در ایجاد فضای انقلابی موثر بوده‌اند.