تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

جنگ تحمیلی در پرتو روابط سیاسی و نظامی عراق و فرانسه (1974 ـ 1983م)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
10.22034/irs.2025.520786.1279
چکیده
چکیده
عراق تا پیش از قدرت گیری صدام روابط استراتژیکی با شوروی داشت ولی با به سردی گراییدن این
مناسبات، او به کشور فرانسه روی آورد. با پیروزی انقلاب اسلامی و دستیابی صدام به ریاست جمهوری،
وی معاهده الجزایر را لغو و به ایران حمله کرد. پرسش مقاله کنونی آن است که عراق در روابط
سیاسی و نظامی با فرانسه در این دوره زمانی در پی چه مقاصدی بود؟ فرضیه این پژوهش آن است که
صدام برای دستیابی به فناوری و سلاحهای پیشرفتة فرانسه روابط دوستانه ای را با این کشور آغاز نمود.
وی سعی داشت اختلافات مرزی و رویارویی های نظامی با ایران را با کمک سلاحهای پیشرفته و
کشتارجمعی فرانسه حل و فصل کند. نتایج پژوهش نشان میدهد که عراق برای جلوگیری از شکست
ارتش خود در جنگ با ایران درصدد گسترش روابط خود با فرانسه برآمد. در این راستا شرکتهای
و «ماترا»، «آلکاتل»، «تامسون سی. اس. اف»، «ناسه»، «فادلر»، «مارسل داسو»، متعدد فرانسوی مانند
نقش مهمی در تجهیز ارتش عراق به انواع سلاحهای پیشرفته داشتند. هدف مقاله حاضر«پتروبراس»
آن است تا نقش فرانسه و این شرکتها را در تجهیز ارتش عراق به انواع سلاحهای پیشرفته و
کشتارجمعی و تأثیر آن در جنگ ایران و عراق را نشان دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Iran–Iraq War in the Light of Iraq–France Political and Military Relations (1974–1983)

نویسنده English

shirzad khazaei
چکیده English

Abstract
Prior to Saddam Hussein’s rise to power, Iraq maintained strategic relations with the Soviet Union. However, as these relations gradually deteriorated, Baghdad turned toward France. Following the Islamic Revolution in Iran and Saddam’s ascension to the presidency, he annulled the Algiers Agreement and invaded Iran. The vital question of this study is: What objectives did Iraq pursue in its political and military relations with France during this period?
The hypothesis advanced here is that Saddam sought to acquire advanced French military technology and weaponry by cultivating close ties with France. He aimed to address Iraq’s border disputes and military confrontations with Iran through reliance on France’s sophisticated and mass-destructive weapons.
The findings indicate that in order to prevent the defeat of its armed forces in the war against Iran, Iraq endeavored to expand its relations with France. In this process, numerous French companies—including Marcel Dassault, Fadler, Naseh, Thomson-CSF, Alcatel, Matra, and Petrobras—played a significant role in equipping the Iraqi army with advanced weapons systems.
This article therefore seeks to demonstrate the role of France and these corporations in supplying Iraq with advanced and mass-destructive weaponry and to assess the implications of such military cooperation for the course of the Iran–Iraq War.
 
 

کلیدواژه‌ها English

Imposed War
Armaments
Iraq
France
Marcel Dassault
کتابنامه
الف) اسناد
آرشیو سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس، سند شماره AB004973 .
آرشیو سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس، سند شماره JM023458 .
آرشیو سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس، سند شماره KH043302 .
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان)، شماره بازیابی، 15258.
اسنادی از انقلاب اسلامی عراق، بی جا، بی‌نا، 1980 ـ 1400.
جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل (1364 ـ 1363) 1985، ج 4، گردآوری و ترجمه اسناد محمدعلی خرمی، تهران، مرکز اسناد دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، 1387.
جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل، ج 6، گردآوری و ترجمه اسناد: محمدعلی خرمی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، تهران، 1388.
 
ب) کتاب‌ها
الساقی، علی، قراردادها و نیرنگ‌ها (زندگی و سرنوشت حسین کامل)، مترجم محمدحسین زوار کعبه، تهران، شرکت انتشارات سوره مهر، چ 2، 1387.
بارزانی و قیاده موقت ـ عوامل سیاه، مترجم جهانشاه دهکردی، تهران، بی‌نا، 1358.
بشیر، علاء، من پزشک صدام بودم (خاطرات علاء بشیر پزشک صدام)، ترجمه از کردی حسین کریمیان، بوکان: انتشارات زانکو، 1397.
پرز دکوئیار، خاویر، به‌سوی صلح، ترجمه حمیدرضا زاهدی، تهران، انتشارات اطلاعات، 1379.
تاچر، مارگارت، خاطرات مارگارت تاچر، ترجمه فریدون دولتشاهی، تهران، انتشارات اطلاعات، چ 2، 1384.
تیمرمن، کنت آر، سوداگری مرگ، ترجمه احمد تدین، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، چ 2، 1376.
جوینر، کریستوفر سی، «مقدمه: جغرافیا و ژئوپلیتیک منطقه خلیج فارس»، درس‌هایی از راهبرد، حقوق و دیپلماسی در جنگ ایران و عراق (مجموعه مقالات)، ترجمه داود علمایی کوپایی، تهران، نشر مرز و بوم، 1389.
چمران، مصطفی، انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، تهران، گردآورنده: دفتر برنامه‌ریزی خارجی وزارت ارشاد اسلامی با همکاری و زیر نظر: ستاد برگزاری مراسم سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی،1360.
خمینی، روح‌الله، صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی، ج 13، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، چ 4، 1385.
ژیسکاردستن، والری، قدرت و زندگی (خاطرات یک رئیس‌جمهور)، مترجم محمود طلوعی، تهران، مؤسسه پیک ترجمه و نشر، 1368.
سامرایی، وفیق، ویرانی دروازه شرقی، مترجم عدنان قارونی، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، چ 3، 1388.
سعدی، علی، کمربند آتش، مترجمان صغری روستایی و دیگران، تهران، اندیشه‌سازان نور، 1391.
سیمپسون، جان، فرجام دیکتاتور، ترجمه عسگر قهرمان‌پور بناب، تهران، انتشارات خرسندی، چ 3، 1392.
شربل، غسان، (العراق من حرب إلی حرب ـ صدام مرّ من هنا)، مترجم سید علی موسوی خلخالی، تهران، ناشر الکترونیک خانه کتاب، 1395.
قانعی‌فرد، عرفان، پس از 60 سال: زندگی و خاطرات جلال طالبانی؛ تاریخ شفاهی معاصر عراق، ج 1، تهران، نشر علم، 1388.
کاگلن، کان، صدام، زندگی مخفی، ترجمه نادر افشار و فروغ چاشنی دل، تهران، عطایی، 1383.
لسانی، ابوالفضل، طلای سیاه یا بلای ایران، تهران، امیرکبیر، 1357.
موری، ویلیامسون و کوین وودز، جنگ ایران و عراق، تاریخ نظامی و راهبردی، ترجمه عبدالمجید حیدری، تهران، نشر مرز و بوم، 1397.
میلر، جودیت و لوری میلروا، از تکریت تا کویت، ترجمه حسن تقی‌زاده میلانی، تهران، انتشارت کویر، چ 2، 1370.
ناصرزاده، هوشنگ، اعلامیه‌های حقوق بشر، تهران، مؤسسه انتشارات جهاد دانشگاهی (ماجد)، 1372.
ویلمس، مارین، قوی‌ترین شریک جرم: مواضع جانبدارانه آمریکا در جنگ ایران و عراق، مترجم محمدعلی خرمی، تهران، مرز و بوم، 1392.
هیوز، استوارت، تاریخ معاصر اروپا، ترجمه علی‌اکبر بامداد، ج 1 و 2، تهران، امیرکبیر، 1361.
یزدی، ابراهیم، ناگفته‌های ابراهیم یزدی از جنگ ایران و عراق (تاریخ شفاهی 2)، مصاحبه‌گر سرگه بارسقیان، به کوشش امیر قربانی، تاریخ نشر الکترونیک، 1395.
 
ج) مقاله
زارعی، مریم، «آیت‌الله محمدباقر صدر و انقلاب اسلامی ایران»، نشریه علمی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی، س 4، ش 8، پاییز و زمستان 1401، صص 99 ـ 122.
د) روزنامه‌ها
روزنامه ابرار، شماره 543، یک شنبه 21 تیر 1366.
روزنامه ایران، شماره 2507، سال نهم، سه شنبه 10 تیر 1382.
روزنامه جمهوری اسلامی، شماره 2561، سال نهم، سه شنبه 9 فروردین 1367.
روزنامه جمهوری اسلامی، شماره 1669، سال هفتم، دوشنبه 19 فروردین 1364.
روزنامه جمهوری اسلامی، شماره 2559، سال نهم، یکشنبه 7 فروردین 1367.
روزنامه جمهوری اسلامی، شماره 2749، سال دهم، یکشنبه 29 آبان 1367.
روزنامه کوشش، شماره 54، سال چهل و ششم، یک شنبه 28 فروردین 1345.
د) منابع لاتین
Ali, Javed, "Chemical weapons and the IranIraq war: A case study in noncompliance." The Nonproliferation Review 8, no. 1, 2001.
Caron, David, The Reconstruction of Iraq: Dealing with Debt, 11 U. C. Davis J. Int' l L. & P ol' y 123, 2004.
Ogbuefi-Chima, F. I, " Chemical weapons, Man - made destroyers of life." Sci. Dev” vol. 5, No. 1,2, 2014.
Zanders, Jean Pascal , "The CWC in the Context of the 1925 Geneva Debates." The Nonproliferation Review 3, no. 3, 1996.
Unresolved Disarament Issues Iraq’s proscribed weapons programmes, unmovic working document, 2003.