تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

استان کرمانشاه، نقطه عطفی در پیش درآمد جنگ ایران و عراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، کارشناس گروه مطالعات انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/irs.2025.496547.1241
چکیده
جنگ ایران و عراق (1367-1359) یکی از بحرانی‌ترین منازعات نظامی در تاریخ معاصر خاورمیانه، ریشه‌ در مجموعه‌ای از پیش‌زمینه‌ها و محرک‌های تاریخی، سیاسی و اقتصادی دارد. اختلافات مرزیِ دیرینه میان دو کشور، موجب تنش‌های مداوم و درگیری‌های ارضی و سیاسی شده بود. امضای معاهدة الجزایر در سال 1353، به‌رغم هدف کاهش تنش‌ها، نتوانست اختلافات را حل کند و مشکلات اجرایی آن، شرایط را تشدید کرد. انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 تحولی اساسی در منطقه رقم زد. صدام حسین، با هدف تثبیت قدرت خود و جلوگیری از گسترش انقلاب اسلامی، به ایران حمله کرد. فرضیه اصلی پژوهش این است که محرک‌های اصلی در نوار مرزی مخصوصاً در استان کرمانشاه، شروع جنگ را از نظر صدام حسین غیرقابل‌اجتناب کرد. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که اختلافات مرزی در کرمانشاه همراه با موقعیت خاص استان کرمانشاه، چگونه به شروع جنگ ایران و عراق منجر شد؟ سؤال دوم اینکه چرا تهاجم عراق به ایران، براساس تحرکات نظامی عراق در ایران، غافلگیرکننده نبود؟ یافته‌های پژوهش، که در چهارچوب مطالعات تاریخی- سیاسی و از نوع توصیفی-تحلیلی و مطالعات اسنادی انجام شده است، نشانگر آن است که عراق تا پیش از شروع جنگ در 31 شهریور 1359 تحرکات و تجاوزاتی نظامی خود را در نوار مرزی غرب ایران و استان کرمانشاه آغاز کرده و عملیات‌های متعددی را در این استان انجام داده بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Kermanshah Province, a turning point in the prelude to the Iran-Iraq War

نویسندگان English

marziyeh beygizadeh 1
ansiyeh Basri 2
1 PhD in the history of the Islamic Revolution. Research Institute of Imam Khomeini and the Islamic Revolution, Tehran, Iran.
2 M.A in History of the Islamic Revolution, Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute, Department of Islamic Revolution Studies, Islamic Revolution Documentation Center, Tehran, Iran.
چکیده English

The Iran-Iraq War (1980-1988) was one of the most critical military conflicts in the contemporary history of the Middle East, rooted in a complex interplay of historical, political, and economic factors. Long-standing border disputes between the two countries had consistently fueled tensions and territorial/political conflicts. The Algiers Agreement of 1975, though intended to reduce tensions, failed to resolve the underlying issues, and its implementation problems exacerbated the situation. The Iranian Islamic Revolution of 1979 brought fundamental changes to the region. Saddam Hussein, aiming to consolidate his power and prevent the spread of the Islamic Revolution, initiated the invasion of Iran. This article argues that border disputes, combined with internal and external political developments, were pivotal in the outbreak of the Iran-Iraq War.

کلیدواژه‌ها English

Border movements
Kermanshah Province
Iran-Iraq War
Islamic Revolution of Iran
Saddam Hussein
الف) اسناد
اسناد تحرکات مرزی استان کرمانشاه در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس اداره کل، نشر مرصاد، 1401.
ب) کتاب
ابوغزاله، عبدالحلیم، جنگ عراق و ایران، ترجمه نادر نوروزشاد، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1380.
اردستانی، حسین، جنگ عراق و ایران، رویارویی استراتژی‌ها، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه، 1388.
 اردستانی، حسین، تاریخ شفاهی دفاع مقدّس، ج اول، روایت سیّد یحیی صفوی (از سنندج تا خرمشهر)، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدّس، 1397.
بهرامی، روح‌الله، انقلاب اسلامی در کرمانشاه، تهران، نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، ج 1، 1389.
پارسادوست، منوچهر، ما و عراق؛ از گذشته دور تا امروز، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1385.
پورجباری، پژمان، کرمانشاه در جنگ، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدّس، ۱۳۹۲.
تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران، وزارت امور خارجه، 1361.
توکلی، یعقوب و دیگران، «روابط ایران و عراق پس از صدام، فرصت‌ها و چالش»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ش 5، تابستان ۱۳۹۲.
جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، زمینه‌سازی و آغاز تهاجم، ج اول، تهران، پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدّس، 1387.
حسینی، سید یعقوب، نبردهای صحنه عملیات غرب (استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی)، تهران، انتشارات ایران سبز، ۱۳۹۵.
حسینی، سید یعقوب،تاریخ نظامی جنگ تحمیلی، جلد دوم، تهران، نشرآجا، 1387.
خوشحالی، بهزاد (بی­تا) دکتر مصطفی چمران و کردستان، ص72، نشر اینترنتی www.behzadkhoshhali.com
رحیمی، حسن، از سقوط گنجه تا فتح خرمشهر، تهران، نشر صریر، 1385.
دری، حسن، اطلس راهنمای جنگ در کرمانشاه، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1383.گ
درودیان، محمد، جنگ ایران و عراق؛ موضوعات و مساِئل، تهران، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، 1394.
درودیان، محمد، گزینه‌های راهبردی جنگ، تهران، مرکز اسناد وتحقیقات دفاع مقدس، 1390.
درودیان، محمد، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، 1395
شادلو، عبّاس، اولین رئیس‌جمهور و جنگ؛ سیری در وقایع تاریخی سال اول جنگ و نقش اولین رئیس‌جمهور در آن، تهران، نشر الکترونیکی، 1399.
صحیفه امام، ج ۷، 12، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1378
صفری، محسن، ما اعتراف می‌کنیم، تهران، سارمان تبلیغات اسلامی، 1370.
نداف، مجید، 22 روز حماسه و ایثار در سنندج، بی­جا: پایگاه خبری تحلیلی مطالعات تروریسم هابیلیان، 1389.
مهدیخانی، مجتبی، دروازه‌ غربی؛ نگاهی به حماسه مقاومت مردمی گیلانغرب، تهران، صریر، 1393.
 مهتاب خَیّن: انقلاب، کردستان و دفاع مقدس به روایت فرمانده بسیجی حسین همدانی، به اهتمام حسین بهزاد، تهران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس و بسیج، ۱۳۸۹، چ سوم.
ولایتی، علی‌اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1376.
 
ج) مقالات فارسی
آرشیو مطالب سایت آزادی بیان www.azadi-b.com، کشتار درونی سچفخا (اقلیت) در گذر زمان، نویسنده: سیامک دهقانی 2020.
احمدی، اسدالله، «گزارشی از حمله عراق به محور قصرشیرین»، فصلنامه نگین ایران، سال هشتم، شماره 29، تابستان 1388.
اکبرپور بازرگانی، محمدجواد، «عملکرد وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در زمینه آغاز جنگ عراق علیه ایران (1357-1359)»، فصلنامه نگین ایران، سال یازدهم، شماره 42، پاییز 1391.
انصاری، مهدی، «روزشمار هجوم سراسری عراق»، فصلنامه نگین ایران، سال سوم، شماره نهم، تابستان 1383.
امید انقلاب، شماره ۵۷، ۲۸ خرداد ۱۳۶۷.
خامه‌یار، حسن، «نگاهی به تاریخچه پرفرازونشیب ایران و عراق»، نشریه شاهد یاران، شماره 85، صص 90-86 ، 1391.
سراج، محسن و انسیه باصری، «چریک‌های فدائی خلق، مسئله ملی و غاِیله گنبد و کردستان»، مجله تاریخ ایران، 17 (2) 1403.
«مصاحبه غسان شریل با صلاح عمرعلی سفیر عراق در سازمان ملل قبل از آغاز جنگ با ایران»، ترجمه، غلامعلی رجایی، فصلنامه نگین ایران، سال یازدهم، شماره چهل و یکم، تابستان 1391.
د) مصاحبه:
حمیدیان، نقی، عضو سابق سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، رئیس شاخه گنبد، گفت‌وگو با انسیه باصری، اردیبهشت 1404.
علایی، حسین، بررسی نقش عوامل مؤثر بر آغاز جنگ تحمیلی، شماره 41، 32( ص 36-5)، 1391.
قرهی، محسن، سرهنگ بازنشسته ارتش و استاد دانشگاه خوارزمی، دانشگاه علامه، تاریخ جنگ، گفتگو با انسیه باصری، اردیبهشت 1404.
کریمی، بهزاد، رئیس شاخه کردستان سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، گفتگو با انسیه باصری، آبان 1402.
هـ) روزنامه
روزنامۀ انقلاب اسلامی، 24 فروردین 59، سه‌شنبه، شمارۀ 230، 12.