تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

مروری به علل سقوط سلسله پهلوی ازمنظر سنت‌های قرآنی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بروجرد، ایران.
2 دکتری مطالعات انقلاب اسلامی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بروجرد، ایران.
10.22034/irs.2025.503682.1257
چکیده
در قرآن کریم از سنت‌هایی سخن به میان آمده که رعایت یا عدم‌رعایت آنها در پیشرفت و یا اضمحلال اقوام و جوامع بشری، تأثیر مستقیم و بسزایی داشته و دارد و با توجه به اینکه قرآن، کتاب هادی بشر در همه اعصار است، پس، سنت‌های ذکرشده در آن نیز اختصاص به زمانی دون زمان دیگر نداشته و می‌توان بر اساس آن، پیشرفت و یا نابودی جامعه و نظام سیاسی‌ را تعریف، تحلیل و یا حتی پیش‌بینی نمود. براساس این سنت‌های ذکرشده در قرآن، می‌توان سقوط نظام سیاسی پهلوی یا هر نظام سیاسی دیگری را نیز تحلیل نمود؛ با این ضرورت که توجه به عوامل قرآنی سقوط پهلوی، از انحراف و سقوط نظام جمهوری اسلامی نیز جلوگیری خواهد کرد. با این هدف، پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و تبیینی، درصدد پاسخ به این سؤال است که: از منظر سنت‌های قرآن، علل سقوط سلسله پهلوی چیست؟ نتایج نشان داد، سنت‌های قرآن برخی انحرافات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را به‌عنوان عوامل نابودی اقوام گذشته ذکر کرده است؛ با تأسّی به این سنت‌ها، فرضیه تحقیق پاسخ می‌دهد که: «بروز همان انحرافات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی اقوام گذشته در دوره پهلوی نیز زمینه نابودی آنها را فراهم آورد. انحرافاتی همچون خوش‌گذرانی، بی­‌توجهی به خدا و معاد، تقلید کورکورانه از آیین گذشتگان، ظلم و ستم، استکبار ورزیدن، شهوت­رانی، جهل و نادانی، استبداد، دوستی با کفار و دشمنان دین خدا، حضور انسان‌های نالایق در عرصه حکومت، اسراف و تبذیر، رشوه و ثروت‌اندوزی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Review of the Causes of the Fall of the Pahlavi Dynasty from the Perspective of Quranic Traditions

نویسندگان English

rashid rekabian 1
saydabolfazl hosenezada 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran.
2 PhD in Islamic Revolution and professor at Ayatollah Borujerdi University, Borujerd, Iran.
چکیده English

The Holy Quran discusses certain traditions whose observance or neglect has had and continues to have a direct and significant impact on the progress or decline of nations and human societies. Given that the Quran is a guiding book for humanity across all eras, the traditions mentioned within it are not limited to any specific time period. Therefore, based on these traditions, the progress or downfall of a society and its political system can be defined, analyzed, or even predicted. According to these Quranic traditions, the fall of the Pahlavi political system, or any other political system, can also be analyzed. Moreover, paying attention to the Quranic factors behind the fall of the Pahlavi dynasty can help prevent the deviation and collapse of the Islamic Republic system. With this goal in mind, the present study, using a descriptive-analytical and explanatory approach, seeks to answer the question: From the perspective of Quranic traditions, what were the causes of the fall of the Pahlavi dynasty? The results indicate that the Quranic traditions mention certain political, economic, and cultural deviations as factors leading to the destruction of past nations. Drawing on these traditions, the research hypothesis posits that "the emergence of the same political, economic, and cultural deviations observed in past nations during the Pahlavi era also led to their downfall." These deviations include hedonism, neglect of God and the afterlife, blind imitation of past traditions, oppression and tyranny, arrogance, indulgence in desires, ignorance and foolishness, despotism, alliance with infidels and enemies of God's religion, the presence of unqualified individuals in governments, extravagance and wastefulness, bribery, and the accumulation of wealth.

کلیدواژه‌ها English

Pahlavi Dynasty
Divine Traditions
Despotism
Holy Quran
قرآن کریم.
آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی، چ 2، 1389.
آبراهامیان، یرواند، ایـران بین دو انقـلاب: درآمـدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمة احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتّاحی ولی لایی، تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.
آقابخشی، علی، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشرتندر، 1363.
ابن خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن خلدون، تهران: نشر علمی فرهنگی، 1401.
اسکاچپل، تدا، دولت تحصیلدار و اسلام شیعه در انقلاب ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: رسا،1376.
اطلاعات، سال ۱۶، ش ۴۶۵۱، ۲۵ شهریور ۱۳۲۰، ۱، ش ۴۶۵۲، ۲۶ شهریور ۱۳۲۹، ۱.
الگار، حامد، ریشه‌های انقلاب اسلامی ایران، تهران: انصاریان، 1380.
انصاری، احمدعلی مسعود، پس از سقوط: سرگذشت خاندان پهلوی در دوران آوارگی، تهران: رسا،۱۳۷۱.
ایزدی، علی، خاطرات علی ایزدی: مرگ رضاشاه، در: رضاشاه: خاطرات سلیمان بهبودی، شمس پهلوی، علی ایزدی، تهران: چاپ غلامحسین میرزا صالح، ۱۳۷۲.
بختیاری، شهلا، مفاسد خاندان پهلوی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1370.
برزین، مسعود، تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران: ۱۳۵۷ـ ۱۲۱۵، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، ۱۳۷۰.
بلاغی، صدرالدین، قصص قرآن همراه با فرهنگ قصص قرآن، تهران: امیرکبیر، چ 12، 1362.
بهار، محمدتقی، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، ج1، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳.
بهنود، مسعود، از سید ضیاء تا بختیار، تهران: سازمان انتشارات جاویدان،1377.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، طلوع و غروب تمدن‌ها، تهران: انتشارات بعثت،1351.
بیگدلو، رضا، باستان‌گرایی در تاریخ معاصر ایران، تهران: نشر مرکز،1380.
پایدار، حبیب‌الله، حیات و مرگ تمدن‌ها، تهران: انتشارات قلم،1357.
پهلوی، اشرف، من و برادرم، نشر علم، 1375.
حرانی، ابومحمد، تحف العقول، ترجمه احمد جنتی عطایی، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، بی‌تا.
حسینیان، روح‌الله، چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1383.
حکمت، علی‌اصغر، سی خاطره از عصر فرخندة پهلوی، تهران: نشر قلم، ۱۳۵۵.
خلیلی، ابراهیم رضا، بازگشت خواجه نوری، بازیگران عصر طلائی، تهران: بی‌نا، ۱۳۲۹.
خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، ج15، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام، 1378.
درودی، ریحانه، دربار به روایت دربار (فساد سیاسی)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383.
دلدم، اسکندر، خاطرات من و فرح پهلوی، ج2-3، تهران: نشر به‌آفرین،1380.
دوانی، علی، نهضت روحانیون ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1375.
دولت‌آبادی، یحیی، حیات یحیی، ج4، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۲.
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ج8، تهران: مؤسسه لغت‌نامه و دانشگاه تهران،1373.
دیبا، فریده، دخترم فرح، ترجمه الهه رئیس‌فیروز، نشر به‌آفرین، چ4، 1380.
راجی، پرویز، خدمتگزار تخت طاووس، ترجمه‌ ح. ا. مهران، تهران: انتشارات اطلاعات، 1364.
رادمنش، عزت‌الله، کلیات عقاید ابن خلدون، تهران: انتشارات قلم، 1375.
راوید، منوچهر، شاهنشاه آریا مهر و سیاست مستقل ملی ایران، بی‌جا: بی‌نا، 1348.
رستمی، فرهاد، پهلوی‌ها - خاندان پهلوی به روایت اسناد (رضاشاه پهلوی)، ج3، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چ4، 1391.
روحانی، فخر، اهرم‌ها، سقوط شاه و پیروزی انقلاب اسلامی، قم: نشر بلیغ،1370.
زونیس، ماروین، شکست شاهانه: روان‌شناسی شخصیت شاه، ترجمة عباس مخبر، تهران: مخبر، ۱۳۷۰.
شوکراس، ویلیام، آخرین سفر شاه، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: نشر البرز، چ2، 1369.
شهیدی، سیدجعفر، نهج‌البلاغه، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چ5، 1373.
صمیمی، مینو، پشت پرده‌ تخت طاووس، ترجمه‌ حسین ابوترابیان، تهران: انتشارات اطلاعات، چ8، 1374.
طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج18، 15 ،11، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374.
علم، امیراسدالله، گفت‌وگوهای من با شاه (خاطرات محرمانه)، ج2، ترجمه گروه مترجمان انتشارات طرح نو، تهران: انتشارات طرح نو، ۱۳۷۱.
عیوضی، محمدرحیم، جامعه‌شناسی سیاسی اپوزیسیون در ایران، تهران: قومس،1385.
غنی، سیروس، ایران: برآمدن رضاخان، برافتادن قاجار و نقش انگلیسی‌ها، ترجمة حسن کامشاد، تهران: رسا، 1377.     
فیوضات، ابراهیم، دولت در عصر پهلوی، تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۵.
فرخ، مهدی، خاطرات سیاسی فرخ؛ گذشته، چراغ راه آینده است، تهران: امیرکبیر،۱۳۶۲.
فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج2، تهران: انتشارات اطلاعات، 1373.
فرهمند، جلال، حدیدی، مختار، پهلوی‌ها: خاندان پهلوی به روایت اسناد (فرزندان رضاشاه)، ج2، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چ4 ،1391.
کاتوزیان، محمدعلی، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی، تهران: انتشارات مرکز، 1376.     
لونی، رابرت، ریشه‌های اقتصادی انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: شرکت انتشارات قلم، 1383.
کرونین، استفانی، رضا شاه و شکل‌گیری ایران نوین: دولت و جامعه در زمان رضا شاه، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: خجسته، ۱۳۸۳.
کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج1، قم: اسوه، 1375.
کینزر، استفن، همه مردان شاه، ترجمه شهریار خواجیان، تهران: اختران،1372.
گازیوروسکی، مارک جی، سیاست خارجی آمریکا و شاه، ترجمه جمشید زنگنه، تهران: انتشارات رسا، 1393. 
کاظمی، محسن، دوست کندی در ایران، ماهنامه زمانه، شماره 40، 1384.
گازیوروسکی، مارک، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، ترجمة غلامرضا نجاتی، تهران: رسا، ۱۳۶۷.
گلشائیان، عباسقلی، گذشته‌ها و اندیشه‌های زندگی، یا، خاطرات من، ج2، تهران: قلم، ۱۳۷۷.
لاجوردی، حبیب، خاطرات علی امینی، تهران: نشر صفحه سفید، 1383.
لدین، مایکل؛ لوئیس، ویلیام، هزیمت یا شکست رسوایی شاه، ترجمه احمد سمیعی (گیلانی)،‌ تهران: نشر ناشر، 1362.
لوروریه، ژان، ایران بر ضد شاه، ترجمه احمد فاروقی، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1358.
مدنی، سید جلال‌الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1378.
مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، یا، تاریخ اجتماعی و اداری دورة قاجاریّه، ج3، تهران: محبی، ۱۳۶۰.
مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی،1367.
معلوف، لوییس، المنجد فی اللغة العربیة المعاصرة، بیروت: دارالمشرق، 2000م.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج3، 21، 26،14، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ36، 1387.
میثاق، پارسا، سرچشمه انقلاب‌های اجتماعی، تهران: نشر پیله، 1396.
نباتی، امیرحسین، «توسعه و سقوط حکومت پهلوی دوم؛ بررسی برنامه پنجم توسعه اقتصادی با تکیه بر اسناد»، تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی، 4(8)، 1401، 315-354.
نهاوندی، هوشنگ، پایان سلطنت و درگذشت شاه، ترجمه بهروز صوراسرافیل و مریم سیحون، تهران: امیرکبیر،1384.
واکر، والتر، چرا شاه سرنگون شد؟ ترجمه محمدعلی آتش برگ، تهران: نشر بین‌الملل، 1362.
هویدا، فریدون، سقوط شاه، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: انتشارات اطلاعات، 1388.