تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

بازخوانی قیام نهم دی سال 1357 شمسی در تربت‌حیدریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ انقلاب اسلامی
10.22034/irs.2025.502283.1253
چکیده
شهرستان تربت‌حیدریه واقع در استان خراسان رضوی از معدود شهرهایی است که به علت دارا بودن موقعیت جغرافیایی و استراتژیک‌، در گذر زمان شاهد حوادث و رویدادهای بی‌شمار و البته دارای اهمیت بوده است؛ ازجمله در اثر رهبری علما و همچنین همراهی توده‌های مردم، 43 روز قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، امور شهر به دست نیروهای انقلاب افتاد و سازمان‌های نظامی و امنیتی به‌اجبار شهر را ترک کردند. سؤال پژوهش این است که بسترهای قیام نهم دی‌ماه 1357ش چگونه فراهم شد و چه تأثیراتی در روند پیروزی انقلاب در تربت‌حیدریه برجا گذاشت؟ در این پژوهش با استفاده از آرشیوهای سندی، کتابخانه‌ای و خاطرات شفاهی و با روش توصیفی و تحلیلی، قیام نهم دی مورد واکاوی قرار داده است. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر آن است که روند تند رویدادها در روز نهم دی‌ماه که به شهادت حداقل نُه نفر انجامید، حرکت انقلاب را به سمتی‌وسویی هدایت کرد که نیروهای انقلاب توانستند بر امور مسلّط گردند. پیروزی سریع انقلاب در تربت‌حیدریه، بازتاب وسیعی در سطح استان و حتی در دیگر شهرها داشت و روحیه انقلابی‌گری را لااقل در شهرهای استان خراسان تقویت کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Rereading the Ninth of Dey 1978 uprising in Torbat-e-Heydariyeh

نویسنده English

hasan shamsabadi
PhD in the history of the Islamic Revolution
چکیده English

Torbat-e Heydarieh, a city located in Khorasan Razavi province, is one of the few cities that, due to its geographical and strategic location, has witnessed numerous and significant events throughout history. Notably, 43 days before the victory of the Islamic Revolution, due to the leadership of scholars and the support of the masses, the city's affairs fell into the hands of revolutionary forces, and military and security organizations were forced to leave the city. The research question is: How were the foundations of the Ninth of Dey 1978 uprising laid, and what impact did it have on the course of the revolution's victory in Torbat-e Heydarieh? In this study, using archival documents, library resources, and oral memoirs, and employing a descriptive and analytical method, the Ninth of Dey uprising is examined. The results of the research indicate that the rapid course of events on the ninth of Dey, which resulted in the martyrdom of at least nine people, directed the revolutionary movement in a way that enabled revolutionary forces to gain control of affairs. The swift victory of the revolution in Torbat-e Heydarieh had a widespread impact at the provincial level and even in other cities, and it strengthened the spirit of revolutionary fervor, at least in the cities of Khorasan province.
 

کلیدواژه‌ها English

Islamic Revolution
Torbat-e Heydarieh
Ninth of Dey 1978 Uprising
Consequences
کتابنامه
الف) اسناد
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان)، ش. بازیابی 147، 10185 و 9475.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان جنوبی، ج1 و 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1401.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان رضوی، مجلدات1، 3، 6، 13، 18، 19، 21، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1400.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان خراسان شمالی، ج3، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1401.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گلستان، ج3، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1399.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، ج 23، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1386.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، ج 6، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، ج 8، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1388.
آرشیو بنیاد شهید و امور ایثارگران تربت‌حیدریه، بدون شماره.
آیت‌الله شیخ بهاءالدین محلاتی به روایت اسناد ساواک، ج1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1390.
آیت‌الله محمدصادق خلخالی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1384.
زنان مبارز مسلمان به روایت اسناد، پرتوی از فعالیت‌های مبارزاتی، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1403.
 
ب: کتاب
احمد بن عمر بن رسته (ابن رسته)، اعلاق النفیسه، ترجمه و تعلیق حسین قره‌چانلو، تهران، امیرکبیر، 1380.
آیت‌الله‌العظمی سید عبدالله شیرازی به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1395.
تقویم تاریخ خراسان از مشروطیت تا انقلاب اسلامی، به کوشش غلامرضا جلالی، حسین طاهری وحدتی و عباسعلی قلی‌زاده، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1377.
تهرانچی، محمدمهدی، قند و قروت در مردم‌نگاری تربت‌حیدریه، مشهد، انتشارات سخن‌گستر، چ اول، 1388.
حافظ ابرو، عبدالله بن‌ لطف‌الله‌، تاریخ‌ حافظ‌ ابرو، ج‌2، (بخش‌ جغرافیای‌ خراسان‌)، چاپ‌ کرافولسکی‌، ویسبادن،‌ 1982م.
رحیمی، حسین؛ قویدل، غلامرضا و محسن‌نیا، جواد، جغرافیایی شهرستان تربت‌حیدریه، مشهد، انتشارات اقلیدس، چ اول، 1386.
رضایی، محمدعلی، حماسه نهم دی ۵۷ پیشگامی تربت حیدری در پیروزی انقلاب اسلامی، تهران، سروش هدایت، 1386.
رئیسی، سید محمد، خاطرات حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمد رئیسی گرگانی، گرگان، انتشارات پیک ریحان، چ اول،  1387.
شمس‌آبادی، حسن، انقلاب اسلامی در نیشابور، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1402.
صفایی، محمدجواد، کتابنامه تربت‌حیدریه، بخشداری مرکزی، 1377.
فرهنگ‌ جغرافیای‌ آبادی‌های‌ کشور جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، جلد43، تهران‌، وزارت‌ دفاع‌، اداره‌ جغرافیائی‌ ارتش‌، 1363‌.
قدک‌ساز، محمدرضا، وجه‌تسمیه شهرهای ایران، تهران، انتشارات قومس، 1371.
کدی، نیکی آر، ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، انتشارات علم، 1386.
کیخا، موسی، پایان مجسمه؛ فرهنگ مردم کاشان در انقلاب اسلامی، قم، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری  در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف، 1396.
گزارش زمستان 57، به کوشش جلیل جباری، تهران، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1372.
لوح فشرده مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره دوم، ص1091.
مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ج2، تهران، انتشارات شرکت مؤلفان و مترجمان، 1361.
 
پ: نشریات
روزنامه اطلاعات، شماره 15773، مورخ 11/11/1357.
روزنامه آزادی، شماره 1401، مورخ12/10/1316.
روزنامه آیندگان، شماره 3257، مورخ 17/10/1357.
روزنامه جمهوری اسلامی، سال 3، شماره ۷۴۹، مورخ 10/10/1360.
روزنامه خراسان، شماره 10877، مورخ 20/11/1365.
روزنامه خراسان، شماره 8547، مورخ 18/10/1357.
روزنامه کیهان، شماره 10605، مورخ 16/10/1357.
روزنامه مهر ایران، شماره 4676،  مورخ 24/10/1357.
روزنامه اطلاعات، شماره 15761، مورخ 26/10/1357.
 
ت: مصاحبه‌ها
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مصاحبه با احمدرضا کاشمری، مورخ 28/5/1378
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مصاحبه با حجت‌الاسلام محمدعلی رضایی، ج2، شماره کاست2430، مورخ10/3/1377.
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مصاحبه با محمدامین وفاخواه؛ حاج محمدحسین معمار ادبی و حاج عباس عسکری، مورخ 28/5/1378.
آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی، مصاحبه عزیز خالقی بایگی، ج 1، فایل صوتی شماره 9754، مورخ 12/11/1391.
مصاحبه با آقای سید علی طباطبایی، مورخ 18/5/1402.
مصاحبه با سید علی‌اکبر پاک‌سرشت، مورخ 23/7/1402.
مصاحبه با سید مهدی مؤمنیان، مورخ 26/9/1402
مصاحبه با عیسی مسافری، بخش اول، مورخ 6/1/1403.