تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تبیین رفتار سیاسی نهضت آزادی در عرصۀ تحولات انقلابی ایران (از آغاز نخست وزیری آموزگار تا تشکیل دولت موقت مهندس بازرگان)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
استادیار تاریخ انقلاب اسلامی، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
10.22034/irs.2025.500359.1250
چکیده
نیروهای نهضت آزادی پس ­از رکود طولانی‌مدت فعّالیّت سیاسی، در چند ماهۀ منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی به تغییر در روند مبارزاتی خویش روی ­آوردند. رفتاری که واکاوی آن توجه پژوهشگران حوزۀ مطالعات تاریخ انقلاب اسلامی را به­خود جلب کرده ­است. این تغییر رفتار در کنار عملکرد نهضت آزادی در این برهۀ ­سرنوشت­ساز، موضوعی است که پژوهش حاضر ضمن بهره­گیری از منابع کتابخانه­­ای و اسنادی با رویکردی تاریخی و روشی توصیفی درصدد مطالعۀ آن است. این مقاله درصدد است تا ضمن ارزیابی عملکرد این نیروها در اوج تحولات انقلابی، به این پرسش پاسخ ­دهد که چرا نیروهای ملی-مذهبی به‌رغم روند مبارزات پارلمانی گذشتۀ خویش در اوج تحولات انقلابی به ­همراهی با انقلابیون مذهبی به رهبری امام خمینی پرداختند؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد این نیروها در سیر حوادث آن روزها با آگاهی از ناکارآمدی رویکرد مبارزاتی خویش در فضای تازه و با توجه به سازش‌ناپذیری رهبری نهضت در مخالفت با حکومت پهلوی و براندازی آن، درنهایت برخلاف رویۀ مبارزاتی خویش سیاست همگرایانه­ای را با انقلابیون مذهبی اتخاذ نمودند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explaining the political behavior of the freedom movement in the era of revolutionary developments in Iran (from the beginning of the prime ministership of Amouzgar to the formation of the interim government of Engineer Bazargan)

نویسنده English

faride bavaryan
Assistant Professor of Islamic Revolution History, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ilam University, Ilam, Iran.
چکیده English

After a long period of stagnation in political activity, the forces of the Freedom Movement began to change their course of struggle in the months leading up to the victory of the Islamic Revolution. The behavior, the analysis of which has attracted the attention of researchers in the field of studies of the history of the Islamic Revolution. This topic and the performance of the freedom movement at this important juncture have been examined in this research, using library and documentary sources, a historical approach, and a descriptive method. Now, the present article seeks to evaluate the performance of the freedom movement forces at the height of revolutionary developments and answer this question: Why did national-religious forces, at the height of revolutionary developments, join forces with religious revolutionaries led by Imam Khomeini, despite their past parliamentary struggles? The research findings show that in the course of events of those days, these forces, contrary to their past struggle, chose a policy of convergence with the religious revolutionaries for the reasons of: awareness of the ineffectiveness of their own struggle approach in the new environment and Imam Khomeini's intransigence in opposing the Pahlavi government and its destruction.

کلیدواژه‌ها English

Freedom Movement
Islamic Revolution
Imam Khomeini
Pahlavi state
demonstrations
الف) اسناد
مراسان (مرکز اسناد انقلاب): ش. بازیابی 13458؛ 1553.
انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، ج 4، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378.
فرازهایی از تاریخ انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک و آمریکا، تهران: سازمان اطلاعات و امنیت­ کشور، 1368.
مجموعه اسناد لانه جاسوسی، ج3 و 13، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ش6-10.
مجموعه اسناد نهضت آزادی(دفتر اول)، ج11، تهران: نهضت آزادی ایران، بی­تا.
مجموعه اسناد نهضت آزادی(دفتر اول و دوم)، ج9، تهران: نهضت­آزادی ایران، 1362.
 
ب) کتاب
استمپل، جان.دی، درون انقلاب ایران، ترجمه منصور شجاعی، تهران: رسا، 1378.
امام­ خمینی، سید روح­الله، صحیفه­امام، ج3 و5، تهران: عروج، 1379.
امیرانتظام، عباس، آن سوی اتهام، ج2، تهران: نشر نی، 1381.
امیری، جهاندار، روشنفکری دینی لیبرال یا دین­مدار، تهران: مرکز اسناد انقلاب ­اسلامی، 1389.
آبراهامیان، یرواند، اسلام رادیکال- مجاهدین ایرانی، ترجمه فرهاد مهدوی، آلمان: نیما، 1386.
بازرگان، مهدی، انقلاب ایران در دو حرکت، تهران: مؤلف،1363.
بازرگان، مهدی، شصت ­سال خدمت و مقاومت، ج2، تهران: رسا، 1377.
بازرگان، مهدی، انقلاب اسلامی ایران(3 و2)، تهران: شرکت سهامی انتشار،1391.
برزین، سعید، زندگی­نامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان، تهران: مرکز، 1374.
باقی، عمالدین، بررسی انقلاب ایران، تهران: سرایی، 1382.
بصیرت­منش، حمید، مصاحبه با مهندس عزت­الله سحابی، تهران: آرشیو مؤسسه تنظیم و نشرآثار امام­خمینی(مصاحبه چاپ­نشده)، بی­تا.
تاریخ­ تهاجم فرهنگی غرب، نقش روشنفکران وابسته، تهران: مؤسسه فرهنگی قدر ولایت، 1387.
رضوی، مسعود، هاشمی و انقلاب، تهران: همشهری، 1376.
روبین، باری، جنگ قدرت­ها در ایران، ترجمه محمود مشرقی، تهران: آشتیان،1360.
سحابی، عزت الله، نیم­قرن خاطره و تجربه، ج2، فرانسه: خاوران، 1392.
سحابی، عزت­الله، نیم­قرن خاطره و تجربه، ج1، تهران: فرهنگ صهبا، 1388.
سفری، محمد­علی، قلم و سیاست، ج4، تهران: نارمک،1380.
سولیوان، ویلیام و آنتونی پارسونز، خاطرات دو سفیر، تهران: علم، 1375.
سیک، گری، همه چیز فرو می­ریزد، ترجمه علی بختیاری­زاده، تهران: مرکز اسناد انقلاب­اسلامی، 1384.
صدر حاج‌سید­جوادی، احمد، خاطرات صدر انقلاب، تهران: نشرمحبی، 1387.
صفاریان، غلامعلی و معتمد دزفولی، فرامرز، سقوط بازرگان، تهران: قلم، 1382.
طباطبایی، صادق، خاطرات سیاسی اجتماعی، ج 2، تهران: عروج، 1378.
علی­­بابایی، داوود، بیست‌وپنج سال در ایران چه ­گذشت، ج 5، تهران: امید فردا، 1384.
علیان­نژاد، میرزا باقر، روزشمار انقلاب اسلامی، ج 5، تهران: سوره مهر، 1384.
 قره­باغی، عباس، اعترافات ژنرال، تهران: نشر نی، 1367.
کرباسچی، غلامحسین، هفت­هزار روز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی، ج2، تهران: بنیاد تاریخ انقلاب ­اسلامی ایران، 1371.
گازیورسکی، مارک.ج، سیاست خارجی آمریکا و شاه، ترجمه فریدون فاطمی، تهران: مرکز، 1371.
منتظری، حسینعلی، خاطرات آیت­الله منتظری، ج1، بی­جا: بی­نا، 1379.
میلانی، محسن، شکل­گیری انقلاب اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران: گام­نو، 1381.
نجاتی، غلامرضا، تاریخ 25 ساله ایران، ج2، تهران: رسا، 1373.
نظری، مرتضی، خاطرات ماندگار، تهران: نشر فرهنگ­ اسلامی، 1391.
ونس، سایرونس و برژینسکی، زبیگنیو، توطئه در ایران، ترجمه محمود مشرقی، بی‌جا: هفته، 1362.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، دوران مبارزه، ج2، تهران: نشر معارف­ اسلامی، 1376.
یاحسینی، قاسم، همگام با آزادی، ج2، قم: صحیفۀ خرد،1390.
یزدی، ابراهیم، آخرین تلاش­ها در آخرین روزها، تهران: قلم، 1379.
یزدی، ابراهیم، شصت­سال صبوری و شکوری، ج2 و 3، تهران: کویر، 1394.
یوسفی­اشکوری، حسن، در تکاپوی آزادی، ج2، تهران: قلم، 1379.
 
ج) نشریات
بسته­نگار، محمد، «احمد صدر­حاج‌سیدجوادی در صدر فعّالیّت­های اجتماعی­ و ­سیاسی»، چشم­انداز ایران، ش78، 1392، صص14-9.
روزنامه اطلاعات.
روزنامه آیندگان.
روزنامه کیهان.
سحابی، عزت­الله، «دریایی از انسان­ها؛ گوشه­هایی از خاطرات مهندس عزت­الله سحابی»، چشم­انداز ایران، سال ­دوم، ش12، 1380، صص35-26.