تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

نسبت سنجی استقلال سیاسی و قدرت نظامی در ایران معاصر

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان، همدان، ایران.
2 استادیار پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی تهران ایران
10.22034/irs.2025.486055.1230
چکیده
ایرانیان در جریان جنگ‌های ایران و روسیه برای نخستین‌بار، متوجه عقب‌افتادگی جامعه خود شدند. به‌عبارت بهتر، نیروهای مسلح ایران نخستین بخش از کشور بودند که نشانه‌های این عقب‌افتادگی، در آنها مشاهده شد. ازآن‌پس تلاش‌های دولتمردان ایران در دولت قاجار و سپس پهلوی در راستای افزایش توان نیروهای نظامی ایران متمرکز شد. به‌رغم تلاش‌های انجام‌شده در این زمینه، شکست‌های نظامی ایران، اشغال کشور و مداخلات خارجی در این دوران نشان می‌دهد که این تلاش‌ها نتایج مطلوبی درپی نداشته است، لیکن این امر مهم در ایرانِ پس از انقلاب اسلامی روند متفاوتی را طی کرده است. این مقاله در همین راستا قصد دارد با بهره‌گیری از تحلیل واقع‌گرایی تأثیر وجود/ عدم ‌استقلال سیاسی را بر افزایش/ کاهش قدرت نظامی بررسی کند. پرسش مقاله این است که بین استقلال سیاسی و روند افول و احیای قدرت نظامی در تاریخ معاصر ایران چه ارتباطی وجود دارد؟ یافته‌های مقاله با توجه به اسناد و متون معتبر تاریخی نشان داد که استقلال سیاسی در ایرانِ پس از انقلاب اسلامی در مقایسه با دوره‌های قبل، باعث تقویت و توسعة قدرت نظامی ایران شده و همین قدرت نظامی به حفظ و تداوم استقلال سیاسی کمک کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Correlation between Political Independence and Military Power in Contemporary Iran

نویسندگان English

Hassan (Rahimi (roushan 1
Amir Azimi doulat abadi 2
1 Assistant professor at Department of Political Science, Faculty of Economic and Social Sciences, Bo Ali Sina University, Hamadan, Iran.
2 Assistant professor at Imam Khomeini and Islamic Revolution Research School in Tehran, Iran
چکیده English

Iranians first became aware of their society's backwardness during the Iran-Russia wars. In other words, Iran's armed forces were the first sector of the country to exhibit signs of this backwardness. Since then, the efforts of Iranian statesmen during the Qajar and later Pahlavi governments were focused on enhancing the capabilities of Iran's military forces. Despite these efforts, Iran's military defeats, the occupation of the country, and foreign interventions during this period indicate that these endeavors did not yield auspicious outcomes. However, this issue took a different trajectory in post-Islamic Revolution Iran. This article aims to examine the impact of the presence or absence of political independence on the increase or decrease of military power, using a realist analysis framework. The central question of the article is: What is the relationship between political independence and the decline and revival of military power in contemporary Iranian history? The findings, based on historical documents and credible sources, demonstrate that political independence in post-Islamic Revolution Iran, compared to previous periods, has led to the strengthening and development of Iran's military power. This military power, in turn, has contributed to the preservation and continuity of political independence.

کلیدواژه‌ها English

Political Independence
Military Power
Contemporary Iran
Islamic Revolution
الف) کتاب‌ها
 آتابای، ابوالفضل، خاطرات اردشیر زاهدی، 25 سال در کنار پادشاه، تهران، انتشارات عطایی، 1381.
آقا بخشی، علی، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی، 1384.
 آقایی، داوود، سازمان‌های بین‌المللی، تهران، سرای عدالت، 1389.
 ازغندی، علیرضا، روابط خارجی ایران 1357-1320، تهران: قومس، 1376.
 افشاری‌راد، مینو و علی آقا بخشی، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر چاپار، 1386.
بالمر، مونتی؛ اشترت، لاری و چارلز گالیله، نگرشی جدید به علم سیاست، ترجمه‌ی منوچهر شجاعی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1372.
 بلیس، جان و استیو اسمیت، جهانی‌شدن سیاست: روابط بین‌الملل در عصر نوین، ترجمه‌ی ابوالقاسم راه‌چمنی و دیگران. تهران: ابرار معاصر، جلد اوّل، 1383.
 بهار، محمدتقی، تاریخ احزاب سیاسی ایران. جلد اول، تهران: رنگین، 1323.
 پارسونز، آنتونی، غرور و سقوط، ترجمه منوچهر راستین، تهران: هفته، 1363.
 پهلوی، محمدرضا، مأموریت برای وطنم، چاپ دوم، بی‌جا، بی‌نا، 1366.
 پهلوی، محمدرضا، پاسخ به تاریخ، ترجمه حسین ابوترابیان، زریاب، تهران: 1380.
 چیلکوت، رونالد، نظریه‌های سیاست مقایسه‌ای، ترجمه‌ی وحید بزرگی و علی‌رضا طیب، تهران: مؤسسه‌ خدمات فرهنگی رسا، 1378.
 حقیقت، صادق، روش‌شناسی علوم سیاسی، قم، انتشارات دانشگاه مفید، 1387.
 خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، جلدهای ج 1 و 14، 15 تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385.
 خوشوقت، محمدحسین، تجزیه‌وتحلیل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1375.
درودی، ریحانه، دربار به روایت دربار؛ فساد سیاسی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383.
دو گاردان، آلفرد، مأموریت ژنرال گاردان در ایران، ترجمه عباس اقبال، تهران: انتشارات نگاه، 1362.
 دولت‌آبادی، یحیی، حیات یحیی، تهران: نشر فردوسی، 1362.
 رحیمی‌روشن، حسن، سیاست و دفاع در ایران معاصر، همدان: سپهر دانش، 1394.
رحیمی‌روشن، حسن، تحولات سیاسی امنیتی ایران 1357-1368، همدان انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، 1400.
رضاییان، علی و علی‌اصغر پور عزت، تجزیه‌وتحلیل و طراحی سیستم‌ها، تهران: سمت، 1370.
زرگری‌نژاد، غلامحسین، رسایل مشروطیت، تهران: انتشارات کویر، 1374.
زونیس، ماروین، روان‌شناسی نخبگان سیاسی ایران، ترجمه پرویز صالحی، سلیمان امین‌زاده و زهرا لبادی، تهران: چاپخش، 1387.
سادوسکی و. ن، نظریه‌ی سیستم‌ها: مسائل فلسفی و روان‌شناختی، ترجمه کیومرث پریانی، تهران: تندر، 1370.
سایکس، سر پرسی، تاریخ ایران، ج 2، ترجمه سید محمدتقی فخر داعی گیلانی، تهران: انتشاران دنیای کتاب، 1380.
سفیری، فلوریدا، پلیس جنوب ایران، ج ۱، ترجمه منصوره اتحادیه و منصوره جعفری فشارکی، تهران: نشر تاریخ ایران، 1363.
سولیوان، ویلیام، مأموریت در ایران، ترجمه محمود مشرقی، تهران: هفته، 1361.
شعبانی‌، قاسم، حقوق اساسی و ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران‌، تهران: انتشارات اطلاعات، 1379.
شمیم، علی‌اصغر، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: انتشارات زریاب، 1380.
شیخ عطار، علیرضا، دیپلماسی انرژی و امنیت ملی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، 1384.
عاقلی، باقر، رضاشاه و قشون متحدالشکل (1320 -1300 ش)، تهران: انتشارات نارمک، 1390.
عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1369.
فرانکل، جوزف، نظریه‌ معاصر روابط بین‌الملل، ترجمه‌ وحید بزرگی، تهران: انتشارات اطلاعات، 1372.
فربد، ناصر، نقش ارتش در تحولات تاریخی ایران، تهران: قومس، 1383.
فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج 1، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1378.
فرشاد، مهدی، نگرش سیستمی، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1362.
فلاح‌زاد، علیرضا، استقلال سیاسی از منظر نهج‌البلاغه، مجموعه مقالات همایش ملی ارزش‌ها از منظر نهج‌البلاغه، 1390.
فوران، جان، مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران: رسا، 1380.
قانون اساسی‌ جمهوری اسلامی ایران.
کاتم، ریچارد، ناسیونالیسم ایرانی، ترجمه احمد تدین، تهران: کویر، 1371.
کاتوزیان، همایون، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: مرکز، 1372.
کاظم‌زاده، فیروز، روس و انگلیس در ایران 1814-1969: پژوهشی درباره امپریالیسم، ترجمه منوچهر امیری، تهران: آموزش انقلاب اسلامی، 1371.
کالین، گری، سلاح جنگ‌افروز نیست، ترجمه احمد علیخانی، تهران: قومس، 1378.
لمبتون، آ. ک. س، ایران عصر قاجار، ترجمه سیمین فصیحی، مشهد، تهران: جاودان خرد، 1375.
لاجوردی حبیب و باقر عاقلی، خاطرات علی امینی، نشر گفتار، تهران، 1376.
مدنی، سید جلال‌الدین، مبانی و کلیات علوم سیاسی، ج 1، تهران: انتشارات اسلامیه، 1372.
مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، ج 1، تهران: انتشارات صدرا، 1370.
مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران، صدرا، 1387.
منصوری، جواد، فرهنگ استقلال، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1374.
مورگنتا، هانس، سیاست میان ملت‌ها: تلاش درراه قدرت و صلح، تهران: اداره نشر وزارت امور خارجه، 1384.
نائینی، محمدحسن، تنبیه­الامه و تنزیه­المله، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1378.
نجاتی، غلامرضا، تاریخ سیاسی بیست‌وپنج ‌ساله ایران. ج 1، تهران: رسا، 1371.
نجمی، ناصر، تهران عصر ناصری، تهران: نشر عطار، 1364وین، آنتونی، ایران در بازی بزرگ، ج ۱، ترجمه عبدالرضا مهدوی، تهران: پل فیروزه، 1383.
گرکه، اولریش، پیش به‌سوی شرق، ج ۱، ترجمه پرویز صدری، تهران: سیامک، 1377.
 
ب) مقالات
آشتیانی، محمدرضا، «تبیین مؤلفه‌های نظری عوامل غیرفیزیکی تأثیرگذار بر توان رزمی نیروهای _ نظامی»، فصلنامه راهبرد دفاعی، 1390، س 9، ش 32.
اسدی، بیژن، «تأثیر توان هسته‌ای ایران بر توازن قدرت روابط بین‌الملل»، پژوهش‌نامه علوم سیاسی، 1386، شماره 6.
افشار، محمود، «آغاز نامه»، مجله آینده، 1304، س 1، ش 1.
امیرانتخابی، شهرود، «فرصت‌ها و تهدیدها در مسئله امنیت ملی ایران (بـا تأکید بـر انگلستان)» مجله راهبرد، 1382، ش 37، صص 72-127
بابایی­، محمدباقر، «سبک فرماندهی در فرهنگ علوی»، سیاست دفاعی، 1391، س 20، ش 8.
بهمن، شعیب، «سیاست‌های نظامی کشورهای منطقه و چشم‌انداز امنیت جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 1390، ش 73.
پرتوی مقدم، عباس، «بحرین چرا و چگونه از ایران جدا شد؟» فصلنامه مطالعات تاریخی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1385، س 4، ش 15، صص 81-110
ترابى، محمد، «ساختار نظام بین‌الملل و امنیت ملى با تأکید برجهان سوم»، علوم سیاسى، 1379، ش 9، صص 177-197
تقی‌زاده انصاری، محمد، «استقلال سیاسی و استقلال اقتصادی»، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، 1379، ش 49.
حسینی‌متین، سیدمهدی، «رویکرد و پایه‌های نظری و عملی سیاست خـارجی انگلـیس نسبت به جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، 1378، س 22، ش 3، صص 623-652
خسروی، ابوذر و علی‌اکبر علیمردانی، «استعمار انگلیس و جدایی بحرین از ایران»، فصلنامه مطالعات تاریخی. 1390، ش 33. صص 167-193
دهقانی فیروزآبادی، جلال و فیروزه رادفر، «رابطه ثبات سیاسی و توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 1391، س 6، ش 19.
رحیمی، حسن روشن، «سیاست امنیتی ایران، در دهه نخست انقلاب اسلامی با تأکید بر حوزه‌ی دفاعی» فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، 1388، س 5، ش 16، بهار صفحات 71-43
رحیمی روشن، حسن، «بازدارندگی منطقه‌ای و تأمین امنیت جمهوری اسلامی ایران»، سیاست و روابط بین‌الملل، 1396، س 1، ش 1. 4 -103
ستاری‌خواه علی، «نقش نیروهای مسلح در قدرت نظامی و ارتقای اقتدار ملی»، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 1380، ش 10 صص 53 - 66
سریع­القلم، محمود، «اثرات فروپاشی شوروی برجهان سوم»، مجله سیاست خارجی، 1378، س 13، شماره 4.
سلیمی، حسین و مریم نعمت‌آبادی، «ملاحظات امنیتی – سیاسی چین در آسیای مرکزی»(2005 – 1991)، مطالعات اوراسیای مرکزی، 1387، س 1، ش 2، تابستان و پاییز، صص87-102
شیخ‌نوری، محمدامیر، «تغییر ساختار ارتش ایران از سنتی به مدرن»، مجله زمانه، 1385، ش 25.
 فرجام، هادی و قدیر نظامی‌پور، «طراحی الگوی راهبردی صنایع دفاعی مطلوب در افق چشم‌انداز 1404 ج.ا.ا»، مطالعات دفاعی استراتژیک، 1388، ش 38.
 فوران، جان، «مفهوم توسعه وابسته کلید اقتصاد سیاسی ایران در عصر قاجار»، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، 1371، ش 57-58.
کلانتری، فتح‌الله، «تأثیر اقتدار دفاعی بر اقتدار سیاسی از دیدگاه امام خامنه‌ای»، مجله سیاست دفاعی سال، 1396، س 25، ش 89.
مروتی سهراب و دیگران، «واکاوی راهبردهای حفاظت از اصل سیاسی استقلال دولت اسلامی در روابط خارجی»، پژوهش‌های سیاست اسلامی، 1397، س 6، ش 13.
وزینی، علی‌رضا، «استقلال سیاسی در جمهوری اسلامی ایران»، مجله مبلغان، 1389، ش 138.
 
ج) منابع انگلیسی
Ullah Khan, Amir and Zafar, Nawaz Jaspal. "The PhilosophicalFoundation of the Realist Security Paradigm". The Dialogue 8 (4), 2013:1-8.
 Donnelly, Jack, Realism and International Relations, Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
Bosz, Anett, “Harmonising Liberalism and Realism in the Theory of International Relation”, Economic Review, No.46, Spring, 2017, pp.199-21.
Waltz, Kenneth, Realist Thought and Neorealist Theory. In Colin Elman and Michael A, 2014.