تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

جایگاه و مواضع نیروهای محلی بوشهر در برابر تجاوز و اشغالگری بریتانیا در جنگ جهانی اول

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران.
2 دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی و پژوهشگر تاریخ.
چکیده
اشغال ایران طی جنگ جهانی اول توسط بیگانگان به‌ویژه بریتانیا در جنوب، عرصه مهم بروز «مقاومت» در برابر بیگانگان است. مردم نواحی بوشهر، تنگستان، دشتی و دشتستان در کانون اصلی این پایداری‌ها بودند. به‌رغم دفاع همه‌جانبه مردم این نواحی در برابر انگلیسی‌ها و مزدوران آ‌نها این پایداری در پایان، ناکام ماند. یکی از مسائل مهم در این زمینه، پراکندگی نیروهای محلی و عدم اتحاد آنها به‌ویژه رؤسای محلی در برابر بیگانگان است. سؤال اساسی این پژوهش، آن است که ماهیت و مواضع نیروهای محلی مناطق مزبور، در این مقطع تاریخی چه بوده است و چه تأثیری بر پایداری آنان در برابر انگلیس داشته است؟ به نظر می‌رسد که گرایش‌ها و منافع سیاسی و اقتصادی مختلف رؤسای محلی در این نواحی، ضعف دولت مرکزی و توطئه‌های انگلیس سبب شد تا بهره‌برداری کامل و مناسبی از نیروها و امکانات بالقوه در برابر بیگانگان صورت نگیرد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌برداری از منابع کتابخانه‌ای و به‌ویژه اسناد، به بررسی موضوع است. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که تضاد منافع سیاسی و اقتصادی رؤسای محلی در جنوب و اختلافات اساسی میان نواحی شمالی و جنوبی بوشهر به همراه توطئه‌های انگلیس از عوامل اساسی شکست این پایداری‌ها و آرایش ناهمگون در برابر انگلیسی‌ها شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The location and positions of Bushehr's local forces against British aggression and occupation in the First World War

نویسندگان English

hamid asadpour 1
hosein eskandari 2
1 Associate Professor of the Department of History, Persian Gulf University, Bushehr,
2 PhD in the Islamic History of Iran. History Researcher.
چکیده English

The First World War and the occupation of Iran by foreigners, especially Britain in the south, is an important field in the issue of resistance against foreigners. The people of Bushehr, Tangestan, Dashti and Dashtestan regions were the main focus of these stability. Despite the all-out defense of the people of these areas against the British and their mercenaries, this persistence failed in the end. One of the important issues in this context is the dispersion of local forces and their lack of unity, especially local chiefs against foreigners. The basic question of this research is that what was the nature and positions of the local forces of the above-mentioned regions at this historical point and what effect did it have on their stability against the British? It seems that the different political and economic tendencies and interests of the local chiefs in these areas, the weakness of the central government and the British conspiracies caused the complete and proper exploitation of the potential forces and facilities against the foreigners. This article is done with descriptive-analytical method and using library resources and especially documents. The findings of this research indicate that the conflict of political and economic interests of the local leaders in the south and the fundamental differences between the northern and southern areas of Bushehr along with the British conspiracies became the main factors of the failure of these stability and heterogeneous arrangement against the British.

کلیدواژه‌ها English

Dispersion
Nature
Resistance
British colonialism
Bushehr
World War
ساکما (سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)، ش.بازیابی 10924/293؛ 10925/293؛ 10928/293.
اسناد ایران در جنگ جهانی اول، به کوشش بهروز قطبی، تهران: نشر قرن، ۱۳۷۰.
اسناد هجوم روس و انگلیس به ایران، به کوشش محمد ترکمان، تهران،: وزارت امور خارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1370.
اسناد و مکاتبات آیت‌الله سید عبدالحسین لاری، به کوشش محمدباقر وثوقی، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1384.
اسناد وزارت داخله: ایران در جنگ جهانی اول، به کوشش کاوه بیات، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران، 1369.
مشروطیت جنوب ایران به روایت اسناد بالیوز بریتانیا در بوشهر، ترجمه حسن زنگنه، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1386.
 
ب) کتب
احرار، احمد، طوفان در ایران، ج ۱، بی‌جا، نشر نوین، 1352.
اسدپور، حمید، تاریخ شبانکاره، بوشهر: انتشارات دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر، ۱۳۹۱.
اوکانر، فردریک، از مشروطه تا جنگ جهانی اول، خاطرات فردریک اوکانر، ترجمه حسن زنگنه، تهران: شیرازه،1376.
چیک، هربرت، گزارشات مستر چیک از رویدادهای فارس و بوشهر در جنگ جهانی اول، ترجمه افشین پرتو، تهران: همسو،1392.
رکن‌زاده آدمیت، محمدحسین، فارس و جنگ بین‌الملل، تهران: نشر اقبال،1357.
سعادت، محمدحسین، تاریخ بوشهر، تصحیح عبدالرسول خیراندیش، تهران: میراث مکتوب،1390.
سفیری، فلوریدا، پلیس جنوب ایران، ترجمه منصوره اتحادیه، تهران: نشر تاریخ ایران،1362.
صداقت‌کیش، جمشید، مبارزات مردم فارس علیه پلیس جنوب، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی،1394.
فراشبندی، علیمراد، جنوب ایران در مبارزات ضد استعماری، تهران: شرکت سهامی انتشار،1365.
فراشبندی، علیمراد، گوشه‌ای از انقلاب مسلحانه مردم تنگستان، دشتی و دشتستان علیه استعمار، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1362.
فرامرزی، احمد، شیخ حسین چاه‌کوتاهی، به کوشش قاسم یا حسینی، تهران: نشر شیرازه، 1377.
کتاب آبی: گزارشات محرمانه وزارت خارجه انگلیس، جلد ۳، ترجمه گروهی از مترجمان، به کوشش احمد بشیری، تهران: نشر نو،1366.
 لرد کرزن در خلیج‌فارس بر پایه اسناد وزارت خارجه، تهران: واحد نشر اسناد و دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی،1370.
مضطر، محمد، حماسه رئیسعلی دلواری، بوشهر، نشر فرهنگ و ارشاد اسلامی،1373.
هوشیار، احمد، نقش علما در قیام‌های ضد استبدادی و ضد استعماری در جنوب ایران 1335 -1253، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور تهران،1391.
یاحسینی، سید قاسم، رئیسعلی دلواری و تجاوز نظامی بریتانیا و مقاومت مردم جنوب، تهران: پردیس دانش،1391.
 
ج) نشریات
جام‌جم، سال اول، ش 8، ورقه فوق‌العاده، 1333.
خیراندیش، عبدالرسول و ذاکری، سکینه، «وقایع تنگک و تنگستان ساحلی در نخستین ماه‌های جنگ جهانی‌ اول؛ نقض بی‌طرفی ایران و شکل‌گیری مقاومت‌های مردمی»، پژوهشنامه تاریخ محلی، ش 6، بهار و تابستان 1394، صص 208-193.
دشتی، رضا «حماسه رئیسعلی» شاهد یاران، ش 52،1388، صص 18-8.
مشایخی، عبدالکریم، «نقض بی‌طرفی ایران در جنگ جهانی اول و اشغال بوشهر توسط قوای انگلیس»، مطالعات تاریخی، ش 32، بهار 1390، صص 25-10.
مظفری س 10، ش 32، ص 15، 1329.
مظفری س 10، ش 4، ص، 1328،4.
مظفری، س 10، ش 19، ص 12، 1328.