تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

کنفدراسیون دانشجویان ایرانی و سوءقصد علیه محمدرضا شاه (1344ش.)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
3 استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.
چکیده
با تشکیل کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در کشورهای اروپای غربی و آمریکا، در اواخر دهة 1330ش اعتراض به حکومت پهلوی وارد مرحلة جدیدی شد. سوءقصد به محمدرضاشاه در سال 1344ش از سوی حکومت و مطابق اسناد موجود به بخشی از اعضاء این کنفدراسیون نسبت داده شد. گروه متهم به سوءقصد همه از اعضاء پیشین کنفدراسیون دانشجویان انگلستان بودند و پرویز نیکخواه رهبر گروه بود. او در کنفدراسیون موردحمایت سوسیالیست­ها در بین دانشجویان کمونیست ایرانی بود و با بازگشت به ایران در سال 1342ش با تشکیل گروهی از دوستان خود، مبارزاتشان را بر ضد رژیم ادامه دادند. در این پژوهش به­شیوة­ توصیفی-تحلیلی، ضمن شرح کیفیت تشکیل کنفدراسیون دانشجویان، چگوی انشعاب گروه نیکخواه و سوءقصد نافرجام آنها علیه محمدرضا شاه تبیین شده است. یافته­­های پژوهش نشان داده‌ است که برخی از اعضاء کنفدراسیون ایرانی خارج از کشور به سرکردگی نیکخواه مجذوب سازمان کمونیستی چین شده و با ایجاد «سازمان انقلابی حزب تودة ایران» هوادار چین، مسیر خود را از حزب توده در کنفدراسیون جدا کردند. این گروه در ایران مبارزة مسلحانه و ترور مخالفان را به­عنوان یک حربة اصلی برای پیشبرد اهداف و برنامه­های خود می­دانستند، ازین­رو به قصد تسریع در مبارزات چپ­گرایانه، ترور نافرجام شاه را برنامه­ریزی کردند که به انحلال گروه منتهی شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Confederation of Iranian Students and assassination of Mohamadreza Shah (1965)

نویسندگان English

parvin rostami 1
sajad dadfar 2
jahanbakhsh savagheb 3
1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Razi university, Kermanshah, Iran.
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Razi university, Kermanshah, Iran.
3 Professor, Department of History, Faculty of Humanities, lorestan university, khoramabad, Iran.
چکیده English

With the formation of the Confederation of Iranian Students in western European countries and American in the late 1950s, the protest to the government entered a new phase. The assassination of Mohammad Reza Shah in 1965 was also attributed to the members of the confederacy by the Pahlavi government and according to existing documents. The group accused of assassination were all former members of the British Student Confederation. Parviz Nikkhah was the leader of the group. He was among the Iranian communist students in the confederation supported by the socialists, and when he returned to Iran in 1963, he continued his struggle against the regime by forming a group of his friends. One of the members of Nikkhah group contacted Reza Shamsabadi, a soldier of the Imperial Guard who had a history of political activity and struggle, and encouraged him to assassinate the Shah. In this research, a descriptive-analytical method describes the formation of student confederations, how branching the Nikkhah group and their assassination attempt against Shah is explained. Under the leadership of Nikkhah fascinated by the communist party of China and by creating a "revolutionary organization of the Iranian Tudeh party" China's supporters, separated themselves from the Tudeh Party in the Confederacy. The group in Iran knew the armed struggle and the assassination of the opposition as a major means to advance their goals and plans. So, in order to expedite the leftist struggles, they planned the failure assassination of the Shah, which led to the dissolution of the group.

کلیدواژه‌ها English

Confederation of Iranian Students
assassination
Tudeh party
Mohammad Reza Shah
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان)، شمارة سند 385/315. تاریخ 3/4/44. شماره بازیابی، 1476، 117؛ سند بدون شماره. تاریخ 28/9/1344. شماره بازیابی 452، 4.
مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، سند بدون شماره. تاریخ 15/2/44؛ سند بدون شماره. تاریخ 15/2/1344 (دستگیری رضا شمس آبادی و عوامل تحریک او به ترور)
بهرامی، روح‌الله، فعالیت­های سیاسی- اجتماعی محمد نخشب به روایت اسناد، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383.
ترور شاه: ماجرای سوءقصد به شاه در کاخ مرمر به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1378.
پرویز نیکخواه به روایت اسناد ساواک، تهران، وزارت اطلاعات مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1385.
چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، (کتاب دهم)، ج 2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1382.
کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در اروپا، چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1383.
نجاتی، غلامرضا، تاریخ سیاسی بیست و پنج سالة ایران (از کودتا تا انقلاب)، ج 1، تهران، مؤسسسه خدمات فرهنگی رسا، چ 5،  1377.
 
ب) کتاب
اینگلهارت، رونالد، «نوسازی و پسانوسازی»، نوسازی، ترجمه علی مرتضویان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ سازمان چاپ و انتشارات، چ 2، 1386.
بروجردی، مهرزاد، روشنفکران ایرانی و غرب: سرگذشت نافرجام بومی­گرائی، ترجمه جمشید شیرازی، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، چ 5، 1387.
سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ترجمه عباس مخبر، تهران، طرح نو، چ 3، 1375.
سیاست و سازمان حزب توده از آغاز تا فروپاشی، ج 1، تهران، مؤسسة مطالعات و پژوهش­های سیاسی، 1370.
شوکت، حمید، جنبش دانشجویی: کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی (اتحادیة ملی)، تهران، نامک، 1391.
شوکت، حمید، نگاهی از درون به جنبش چپ ایران، گفتگو با مهدی خانبابا تهرانی. تهران، انتشار، 1380.
طبری، احسان، کژ راهه، تهران، امیرکبیر، 1367.
کاتم، ریچارد، ناسیونالیسم در ایران، ترجمه احمد تدین. تهران، کویر، چ2، 1378.
کریمیان، علیرضا، جنبش دانشجویی در ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381.
کمالی، مسعود، جامعه مدنی، دولت و نوسازی در ایران معاصر، ترجمه کمال پولادی، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1381.
لیلاز، سعید، موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامه­های عمرانی سوم تا پنجم، تهران، نیلوفر، 1392.
متین، افشین، کنفدراسیون تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور 57-1332، مترجم ارسطو آذری. تهران، مؤسسه نشر و پژوهش شیرازه، 1378، چ 2.