تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحلیل واکنش تجار در مواجهه با واگذاری امتیاز دخانیات به شرکت‌های آمریکایی در سال 1312ش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طلعت ده پهلوان 1
مهدی عزتی 2
پوریا اسمعیلی 3
1 استادیار گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 استادیار گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی،کرمانشاه، ایران.
3 دکتری تاریخ ایران اسلامی، مدرس گروه علوم تاریخی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
10.22034/irs.2024.199376
چکیده
در دوره رضاشاه دولت برای کسب درآمد بیشتر تعدادی از محصولات زراعی همچون دخانیات را در انحصار خود درآورد و زان­پس، بدون در‌نظرگرفتن منافع مردم به بهانه تأمین مخارجِ طرح­ های اقتصادی اقدام به اعطای آن به دولت­ های بیگانه نمود تا بدین­ طریق، به سودهای ­کلانی دست یابد. بنابراین هدف از انجام این تحقیق پاسخ‌گویی به این سؤال است که واکنش بازرگانان و مردم نسبت به اعطای امتیاز دخانیات به شرکت­ های آمریکایی چه بود؟ فرضیه‌ی حاصله چنین است که، با اعطای امتیاز دخانیات به شرکت­ ها و سرمایه‌داران آمریکایی درآمد تاجران ایران که این کالای مهم را دادوستد می­ کردند به‌شدت کاهش یافت و نیز آزادی تجارت آنان محدود شد و بدین ­ترتیب، اکثریت آنان در جهت احقاق حق خود نسبت به عملکرد دولت اعتراض و خواهان لغو چنین امتیازی شدند. این پژوهش با تکیه بر اسناد و منابع معتبر تاریخی ابعاد مختلف موضوع را بررسی می ­نماید. یافته ­ها نشان می­دهد دولت پهلوی با وجود آگاهی از اوضاع معیشتی نامناسب و نیز اعتراض ­های گسترده مردم، وعده­ های کذب به­ آن­ها می ­داد و معتقد بود که اعطای این امتیاز به آمریکایی­ها مشکلی برای اقتصاد کشور در پی نخواهد داشت اما با توجه به محتوای اسناد می­توان به درستی فهمید که تنها منفعت دولت را مد نظر قرار داده بودند.
کلیدواژه‌ها
پهلوی اول
تجار
شرکت های آمریکایی
امتیاز دخانیات
انحصار دخانیات

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the reaction of traders In the face of the transfer of tobacco concessions to American companies in 1312 S.

نویسندگان English

Talat DehPahlavan 1
Mahdi Ezati 2
pourya esmaeili 3
1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran
2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
3 PhD, The history of Islamic Iran, Lecturer, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

During the period of Reza Shah government, in order to earn more income, a number of crops such as; He monopolized tobacco, and without considering the interests of the people, he gave it to foreign governments under the pretext of financing economic projects in order to achieve huge profits. Therefore, the purpose of this research is to answer the question, what was the reaction of the businessmen and people towards granting tobacco concessions to American companies? The resulting hypothesis is that, with the granting of tobacco concessions to American companies and capitalists, the income of Iranian merchants and farmers who produced and traded this important commodity was greatly reduced, and their freedom of trade was also limited, and thus In order to assert their rights, the majority of them protested against the government's performance and demanded the cancellation of such privileges. This research examines the different dimensions of the subject by relying on reliable historical documents and sources. The findings show that the Pahlavi government made false promises to the people despite being aware of the poor living conditions and widespread protests and believed that granting this privilege to the Americans would be a problem for The economy of the country will not follow, but according to the content of the documents, it can be correctly understood that they only considered the interests of the government.

کلیدواژه‌ها English

First Pahlavi
Merchants
American companies
Allocation of tobacco concessions
Tobacco monopoly
معاونت خدمات مدیریت و اطلاع­رسانی دفتر رئیس‌جمهور، اسنادی از انجمن­های بلدی تجار و اصناف، ج1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت مالیه، نمره 9499-3574 مورخه 07/03/1312، شرکت سهامی اتحادیه محدود.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت مالیه به تاریخ 06/04/1312، نمره 8207، وزارت مالیه، اداره دخانیات.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، مجلس شورای ملی، تاریخ ارسال 06/03/1312، شماره ثبت­کل: 417، تاریخ ثبت: 6 خرداد 1312، نویسنده: سلامی، تاریخ تحریر 03/03/1312، نویسنده سواد: عریضه.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، نمره: 417، تاریخ 30/02/1312، دوره هشتم تقنینیه، کمیسیون عرایض و مرخصی، قرار کمیسیون، مجلس شورای ملی، خلاصه عرایض.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، فابریک سیگارسازی، شرکت سهامی اتحادیه محدود، تبریز – ایران، تاریخ 18 اردیبهشت 1312، کمیسیون قسم عرایض 25/02/1312.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، شماره ثبت کل: 526، تاریخ ثبت: 11/03/1312، کارتن 15، دوسیه: 61، نویسنده: سلامی، تاریخ تحریر: 02/03/1312، دائره دارالانشاء.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، شماره ثبت (نامه): 842، تاریخ ثبت: 24/04/1312، کارتن: 15، شماره قبل: 526، تاریخ تحریر: 1/06/1312، نویسنده: سلامی، مقصد و آدرس گیرنده: مراغه ...، شکوائیه احمدیان و سایر توتون­فروشان.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت مالیه، به تاریخ 06/04/1312، نمره: 9071.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت پست و تلگراف و تلفن، نمره کتاب: 178، نمونه: 365، از مراغه به طهران، نمره تلگراف: 6، اسم گیرنده: تاج­بخش.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت مالیه، اداره دخانیات، تاریخ 02/06/1312، نمره: 15003.
مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، شماره ثبت: 864، کارتن 15، دوسیه: 49، شماره قبل: 574، نویسنده: سلامی، تاریخ تحریر: 25/04/1312.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، مجلس شورای ملی، خلاصه عرایض، دوره هشتم تقنینیه،کمیسیون عرایض و مرخصی، نمره: 864، 21/04/1312.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، نویسنده: سلامی،کارتن: 15، دوسیه: 49، تاریخ ارسال 26/02/1312.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، نویسنده سلامی، شماره ثبت کل: 574، تاریخ ثبت 27 خرداد 1312، کارتن: 15، دوسیه: 49، تاریخ ارسال 27/03/1312.
مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، وزارت مالیه، کمیسیون عرایض، نمره 6207، شماره ثبت­کل: 574، به تاریخ: 02/03/1312.
 مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، شماره ثبت­کل: 864، مجلس شورای ملی، 17/03/1312.
مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، تلگراف از تبریز، نمره: 173، به تاریخ 06/02/1312.
ب) کتاب­ها­
آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمدگل­محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، چ9. 1383.
 اداره­کل تنقیح و تدوین قوانین و مقررات، مجموعه قوانین و مقررات واردات و صادرات، تهران: نخست‌وزیری، 1362.
 دولت­آبادی، یحیی، حیات یحیی، ج1، تهران: فردوسی، 1362.
 صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، ج2، تهران: جاویدان، چ2، 1363.
 فوران، جان، مقاومت شکننده (تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال های پس از انقلاب اسلامی)، ترجمه احمد تدین، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، چ8. 1378،
 فووریه، ژوان، سه سال در دربار ایران، ترجمه عباس اقبال، تهران: علمی، 1326. 
 کرمانی، ناظم­الاسلام، تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی­اکبر سعیدی­سیرجانی، تهران: آگاه، 1362.
 ملک­آرا، عباس میرزا، شرح حال، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بابک، 1361.
ملک­زاده، مهدی،تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج1، تهران: علمی و فرهنگی، چ3،  1371.
 میلسپو، آرتور، مأموریت آمریکائی ­ها در ایران، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: پیام، 1356.
ج) مقاله
 شیرین­بخش، زهره، «صادرات توتون در عصر پهلوی اول»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 12 (45)، دی 1389، 91- 114.
کرمی، شایان و طاهری ­مقدم، محمد، «گذار از نظام زمین­داری به نظام مالکیت زمین از نهضت تنباکو تا اصلاحات ارضی»، فصلنامه تاریخ اسلام، 22 (86)، تابستان 1400، 271- 294.