تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی

اجرای قانون کشف حجاب در شهر قم (بررسی اسنادی)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمنی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
حجاب در تاریخ معاصر ایران با ورود فرهنگ و اندیشه­ های غربی و دخالت سلبی حکومت ها ابعاد پیچیده­ای پیدا کرده است. مسلماً هرگونه بررسی و چاره‌اندیشی در مورد آن نیازمند بررسی ریشه­ای شکل مواجهة عمومی با رفع و کشف حجاب و البته مطالعة سیاست­های حکومت­ ها در قبال آن مسئله می­باشد. شهر قم به‌عنوان یک شهر مذهبی با تمرکز روحانیت در آن، می­ تواند مورد مطالعاتی مناسبی در این زمینه محسوب شود. در این تحقیق با روشی توصیفی ـ تحلیلی، طی تحقیقی کتابخانه ­ای و با بهره‌مندی از اسناد و مدارک آرشیوی موجود در آنها به بررسی و البته تحلیل موضوع پرداخته و در کنار آن تلاش شده با استفاده از خاطرات افراد آگاهِ معاصرِ رویداد(تاریخ شفاهی) بر جنبة استنادی و اقناعی کار افزوده شود. نتایج و یافته‌های تحقیق را می­ توان این‌گونه بیان کرد که سیاست ­ها و روش­ های حکومت رضاشاه در زمینه اجرای قانون کشف حجاب در قم، به دو بُعد تبلیغاتی و اجرایی قابل‌تقسیم‌بندی است. ابعاد تبلیغاتی معمولاً در قالب مراسم و جشن­ های کشف حجاب، که بیشتر رویه ­ای فرمایشی و نمایشی داشت، دنبال می­شد و جنبه اجرایی آن که به مرور نسبت به جنبة اول، پررنگ‌تر، جدی­تر و خشن­تر شد؛ شامل ممانعت از حضور و برخوردهای تند با بانوان محجّبه در مدارس، ادارات، معابر و اجتماعات عمومی بود. روش تقابل مردم و علما نیز در برابر قانون کشف حجاب عموماً، بیشتر روشی تدافعی بود نه تهاجمی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Implementation of the Hijab banning Law in the city of Qom

نویسنده English

Fateme Sadat Zeyghamiyan
PhD student of the History of Islamic Revolution , Department of Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute , Iran , Tehran
چکیده English

Hijab has acquired complex dimensions in the contemporary history of Iran with the introduction of western culture and ideas and the negative interference of governments. Certainly, any investigation and solution thinking about it requires investigation of the roots of the form of public confrontation with the removal and discovery of the hijab, and of course the study of the policies of the governments regarding that issue. The city of Qom, as a religious city with a concentration of clerics, can be considered as a suitable case study in this field. In this research, with a descriptive-analytical method, by a library research and with the benefit of the archival documents available in them, I examined and of course analyzed the subject, and along with that, I tried to use the memories of contemporary people who were aware of the event (oral history). The citation and persuasive aspect of the work should be increased. The results and findings of the research can be expressed in this way that the policies and methods of Reza Shah's government in the field of implementation of the Hijab Banning Law in Qom can be divided into two dimensions, propaganda and implementation. The promotional aspects were usually followed in the form of hijab unveiling ceremonies and celebrations, which were mostly commanding and showy, and its executive aspect, which gradually became bolder, more serious and harsher than the first aspect; It included preventing women from attending and dealing harshly with veiled women in schools, offices, streets and public gatherings. The method of confronting people and scholars against the law of revealing the hijab was generally more of a defensive method rather than an offensive one.

کلیدواژه‌ها English

Banning hijab
tent
Qom
Reza Shah
clerics
documents
الف) اسناد
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، 310-60161؛ 22628-310؛ 30659-297؛ 18478-310؛ 28155-297؛ 30789-293؛ 4631-290؛ 8366-290؛ 8239-290؛ 6566-293؛ 30474-293.
خشونت و فرهنگ؛ اسناد محرمانه کشف حجاب، تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1371.
مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، ش.سند 3951، 3938.
تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1378.
واقعه کشف حجاب؛ اسناد منتشرنشده از واقعه کشف حجاب در عصر رضاخانی، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی، 1373.
 
ب)کتاب­
استادملک، فاطمه، حجاب و کشف حجاب در ایران، تهران: سنایی، 1368.
بدلا، حسین، هفتاد سال خاطره از آیت سید حسین بدلا، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1396.
بصیرت‌منش، حمید، علما و رژیم رضاشاه، تهران: عروج، 1399.
جعفریان، رسول، رسائل حجابیه، قم: دلیل ما، ج 1 و 2، 1380
حائری، عبدالهادی، آنچه گذشت؛ نقشی از نیم‌قرن تکاپو، تهران: معین، 1372.
رفیعی علا مرودشتی، علی و مرعشی نجفی، سید محمود، بر ستیغ نور؛ گوشه­هایی از زندگی و وصیتنامه آیت‌الله مرعشی نجفی، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی، 1392.
زواره، غلامرضا، توطئه کشف حجاب در قم، قم: مجموعه مقالات، ج سوم، 1384.
صادقی، فاطمه، کشف حجاب؛ بازخوانی یک مداخله مدرن، تهران: نگاه معاصر، 1392.
صلاح، مهدی، کشف حجاب؛ زمینه­ها پیامدها و واکنش­ها، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی، 1384.
فلسفی، محمدتقی؛ روحانی، محمد، خاطرات و مبارزات حجت‌الاسلام فلسفی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378.
وکیلی، هادی، مجموعه مقالات همایش ملی قیام گوهرشاد، مشهد: بوی شهر بهشت، ج 1 و 2، 1396.
 
ج) مقاله
آشنا، حسام‌الدین، «کشف حجاب در آیینه اسناد» نشریه گنجینه اسناد، ش 1، 1370.
اباذری، علی‌رضا، «استوار؛ اولین گام در عرصه روزنامه‌نگاری قم» پیام بهارستان، س 2، ش 4، 1388، صص 56-35.
اراکی، محمدعلی، «خاطرات آیت‌الله اراکی» نشریه یاد، ش 100، 1390، صص 80-23.
بصیرت‌منش، حمید، «روند کشف حجاب و واکنش روحانیان» تاریخ معاصر ایران، س 1، ش 2، 1376، صص 92-73.
رمضانی، رضا، «حجاب در ایران؛ بررسی وضعیت حجاب در ایران از سال­های آخر حکومت پهلوی تا پایان جنگ تحمیلی» مجله بانوان شیعه، ش 11، 1386، صص 286-251.
زائری، قاسم، «دیرینه‌شناسی بی‌حجابی در ایران»، زن در توسعه و سیاست، ش 45، 1393، صص 186-153.
زندیه، حسن؛ اسرافیلیان، ماریا، «کشف حجاب در ایالت استرآباد؛ واکنش­ها و پیامدها» پژوهشنامه زنان، س 11، ش 4، 1399، صص 66-37.
شبیری زنجانی، سید موسی، «گوشه‌هایی از تاریخ حوزه علمیه قم به روایت آیت‌الله شبیری زنجانی» مصاحبه‌گر: علی اشرف فتحی، نشریه شهر قانون، ش 9، 1393، صص 17-15.
شکوری، ابوالفضل، مرجع دوراندیش و صبور؛ آیت‌الله حائری مؤسس حوزه علمیه قم، نشریه یاد، ش 17، 1368، صص 162-103.
شهسواری، تقی، «کشف حجاب در لرستان به روایت اسناد» نشریه شقایق، س 1، ش 3 و 4، 1384، صص 160-138.
فقیهی، علی‌اصغر، گفت‌وگو با استاد علی‌اصغر فقیهی (مصاحبه‌گر محمدعلی عارفی)، نشریه فرهنگ کوثر، ش 16، 1377، صص 85-79.
قائمی‌نیک، محمدرضا؛ نجفی، طیبه، «عصر تصویر بی‌حجابی و بی‌حجابی اجباری»، زن در توسعه و سیاست، ش 61، 1397، صص 358-339.
وکیلی، هادی، «نامی درخشان بر تارک دادگستری»، نشریه قضاوت، ش 29، صص 17-17، 1383.