بررسی رابطه نظام سیاسی و نهادهای اقتصادی با تمرکز بر ایران دوره پهلوی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه شریف

2 دانشجوی دکترای علوم اقتصادی دانشگاه شریف

3 استادیار گروه اقتصاد دانشگاه شریف

چکیده

در این مقاله، با اتخاذ رویکردی توصیفی- تحلیلی و ارائه یک الگوی نظری استدلال شده است که کیفیت نهادهای اقتصادی از جهت تاریخی تحت­ تأثیر ویژگی­های نهادهای سیاسی قرار دارند. نهادهای سیاسی را می­توان متشکل از دو مؤلفه کلیدی انتقال قدرت و توزیع قدرت دانست. سپس با تکیه بر مشاهدات تاریخی نشان داده­ می­شود که در ایرانِ دورۀ پهلوی، به علت تمرکز قدرت سیاسی در شخص شاه، نهادهای اقتصادی با هدف کسب رانت اقتصادی تأسیس می‌شدند. تمرکز بالای قدرت شاه سبب شده تا هیچ­ گونه رقابت سیاسی بر سر کارآمدی و پاسخ گویی شکل نگرفته و حجم مداخلات وی در جزئی­ترین مسائل اقتصادی و سیاسی مانند خریدهای نظامی، اعطای مجوز بانک، مالکیت بنگاه­های بزرگ اقتصادی و صنعتی گسترده شود. بنابراین حقوق مالکیت فعالان اقتصادی مستقل از قدرت شاه مورد حمایت قانونی از­سوی نهادهای اقتصادی قرار نگرفته و حمایت یا نقض حقوق مالکیت به­ صورت سلیقه‌ای بر اساس نظر شاه اعمال می­ شده است. اما در عمان، قطر و سایر پادشاهی­ های حاشیه خلیج­ فارس، توزیع قدرت بین اعضا خاندان حاکم، سبب شکل­گیری نهادهای اقتصادی کارآمد و مستقل از نظام سیاسی شده است؛ چراکه قدرت پادشاه برای سلب حقوق مالکیت سایر اعضا خاندان محدود شده و قادر هستند تا بنگاه­ های اقتصادی خصوصی را با هدف کسب منافع اقتصادی تأسیس کنند. در نهایت، استفاده از تحلیل آماری، نتایج بدست آمده از مشاهدات تاریخی مبنی بر اثر کلیدی "مؤلفه توزیع قدرت" بر شکل‌گیری نهادهای اقتصادی کارآمد را مورد تأیید قرار می­ دهد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the relationship between the political system and the economic institutions with a focus on the Pahlavi period

نویسندگان [English]

  • Masud Nili 1
  • Reza Bakhshiani 2
  • S. Mahdi Barakchian 3
1 Graduate School of Management & Economics, Sharif University of Technology
2 Graduate School of Management & Economics, Sharif University of Technology
3 Graduate School of Management & Economics, Sharif University of Technology
چکیده [English]

The main question of this study is: Why is the economic performance of some dictatorships such as Middle East monarchies, better than that of some democracies such as Latin American republics? In this paper, by adopting a descriptive-analytical approach and using historical observations, it has been argued that economic institutions historically influenced by political institutions. Political institutions form the two key components of any political regime, including power transition and power distribution. In this paper, based on historical observations, we show that the concentration of power on the Shah in Pahlavi Iran has led to rentseeking policies. The high concentration of the Shah's power prevented any political competition over efficiency and accountability, and had expanded his interference in the economic and political issues, such as military purchases, bank licensing, and ownership of large economic and industrial enterprises. Therefore, the property rights of economic activists independent of the Shah's power were not legally protected by economic institutions, and the protection or violation of property rights was exercised arbitrarily by the Shah. In contrast, the distribution of power among the ruling group in dictatorships such as Oman, Qatar and other family monarchies in Middle East led to the formation of efficient economic institutions. Because the king's power to deprive other members’ property is limited, and they are able to set up private enterprises to gain benefits. Finally, statistical analysis confirms the results obtained from historical observations and indicate that distribution of power has major role on the formation of economic institutions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political institutions
  • Economic institutions
  • political system
  • Democracy
  • dictatorship
  • Power Transfer
  • Power distribution