Challenges of the Planning and Budget Organization in Achieving Modernization Goals in the Mohammad Reza Shah Era

Document Type : Original Article

Authors
ebrahim bavafa 1
elahe karimi 2
1 Department of History, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran (Corresponding Author)
2 PhD student in Post-Islamic Iranian History, Research Sciences Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
10.22034/irs.2025.533528.1295
Abstract
 
Abstract
The Planning Organization played a major role during the reign of Mohammad Reza Shah as the main institution for formulating and implementing Iran's economic and social modernization policies. However, many of the goals of these programs, especially in the industrial and social fields, faced challenges in practice due to political, economic, and structural factors. The purpose of this article is to examine the internal and external obstacles to the Planning Organization in achieving the policies and goals of Iran's modernization programs during the reign of Mohammad Reza Shah. The question of this article is posed as follows: What obstacles prevented the Planning Organization and technocrats from effectively achieving the goals of the country's modernization during the reign of Mohammad Reza Shah? Our hypothesis is that during the reign of Mohammad Reza Shah, the Planning Organization and technocrats were unable to achieve the goals of the country's economic and social modernization due to political interference, weak institutional coordination, lack of financial and infrastructure resources, and cultural and social resistance. The results show that despite having modernization ideas, the planning organization and technocrats during the era of Mohammad Reza Shah faced challenges such as political interference and weak institutional coordination in practice. Also, the lack of financial and infrastructure resources made the implementation of development plans incomplete and unsustainable. Finally, cultural and social resistance to modernization policies caused modernization projects not only to fail, but also to exacerbate social dissatisfaction and crises. This research was conducted using an explanatory-historical method and using historical documentary sources and scientific articles. Our analysis was based on the theoretical concepts of modernization and development
 
Keywords
Keywords: Planning Organization
Technocrats
Modernization
Mohammad Reza Shah
Obstacles to Economic Development
Technocracy
Bureaucracy
Economic Policies
Social Development
Political Interference
Subjects
کتابنامه
االف) فارسی
ابتهاج، ابوالحسن، خاطرات ابوالحسن ابتهاج، جلد ۱، تهران: انتشارات علمی، 1371.
آبراهامیان، ارواند، ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی. تهران: نشر نی، 1377.
ایزدی، ر.، و حیدرپور اینانلو، م. (۱۳۹۴). «برنامه‌های پنجگانه توسعه در دوران پهلوی و انقلاب اسلامی ایران». جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، ۴ (۲)، ۱۲۳-۱۴۵.
ترابی‌فرد، میلاد و رزم‌آهنگ، مهدی. (1402). «ابتکار راهبردی ایران؛ جانمایی جدید و بازتعریف نقش ایران در اقتصاد جهان؛ 1. خنثی‌سازی تحریم به چه معناست؟». (18942). ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 31(2)، 18942
حسن‌پور، آ.، حسن‌پور، و.، و کافی، م. (۱۳۹۸). «تحلیل تطبیقی - تاریخی تجربۀ شکست پروژۀ نوسازی در ایران دورۀ رضاشاه (مقایسه با ترکیه در دورۀ آتاترک با کاربست فن جبر بولی)». جامعه‌شناسی کاربردی، ۳۰ (۳)، ۶۳-۹۰.
زیباکلام، ص.، و مقتدایی، م. (1393). «احزاب سیاسی و نقش آن در توسعه سیاسی ایران: مطالعه موردی انتخابات»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 10(29)، 7–28.
سرمدی، ا.، زیباکلام، ‌ص.، طاهری، ‌ا.، و ‌ابوالقاسم. (۱۳۹۷). «تأثیر روی‌کارآمدن دولت تکنوکرات هاشمی‌رفسنجانی در تغییر گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از آرمان‌گرایی دهه اول به عمل‌گرایی دهه دوم انقلاب اسلامی»، پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، ۳۶ (۹)، ۲۵۹-۲۷۲.
سعیدی، ع. ا. تکنوکراسی و سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران به روایت دکتر رضا نیازمند. تهران، نشر لوح فکر، 1402.
شاه‌ویسی، س.، پرتوی، ا.، و خوش‌خطی، م. (۱۴۰۱). «تحلیل انطباق برنامه‌های توسعه اقتصادی-اجتماعی با الگوهای سیاست‌گذاری سه‌گانه در دوران محمدرضاشاه»، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ۵ (۱۲)، ۵۰-۷۳.
طالب، م.، و عنبری، م. (۱۳۸۵). دلایل ناکامی نظام برنامه‌ریزی توسعه در ایران عصر محمدرضا شاه. نامه علوم اجتماعی، ۲۷ (۱)، ۱۰۳-۱۲۳.
غنی‌نژاد، موسی، اقتصاد و دولت در ایران: پژوهشی درباره ریشه‌ها و علل تداوم اقتصاد دولتی در ایران. تهران: اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی، 1395.
فرمانفرماییان، خ. توسعه در ایران: خاطرات منوچهر گودرزی و خداداد فرمانفرماییان. تهران: گام نو، 1381.
کدی، نیکی، ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: انتشارات علم، 1385.
کمالخانی، س.، و پژوهان، ع. (۱۴۰۱). «بررسی ساختار و تغییرات دیوان‌سالاری در دوره رضاشاه از منظر جامعه‌شناسی سیاسی». ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ۵ (۲)، ۱۷۱-۲۰۵.
لاجوردی، حبیب (1381) خاطرات عبدالمجید مجیدی، تهران، گام نو، 1381.
لفت ویچ، آدرین (1402) دولت‌های توسعه‌گرا، ترجمه جواد افشار کهن، تهران، نشر پیله.
مجیدی، عبدالمجید، توسعه در ایران؛ خاطرات منوچهر گودرزی، خداداد فرمانفرمائیان، عبدالمجید مجیدی (به‌کوشش غلامرضا افخمی). تهران: انتشارات گام نو، 1382.
مجیدی، عبدالمجید، خاطرات عبدالمجید مجیدی. تهران: گام نو، 1398.
نبوی، سیدعبدالامیر (1390). «ایران و دولت توسعه‌گرا؛ (۱۳۵۷–۱۳۲۰)»، پژوهش‌نامه علوم سیاسی، دوره ۶، شماره ۳ (۲۳)، صص. ۱۸۷–۲۲۴.
ونس، س، انتخاب دشوار: سال‌های بحرانی در سیاست خارجی آمریکا. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1390.
 
ب) انگلیسی
Afkhami, G. R. (2009). The Life and Times of the Shah. University of California Press. Chapter 14, Development and Dreams, pp. 317–334.
Esmark, A. (2017). Maybe It Is Time to Rediscover Technocracy? An Old Framework for a New Analysis of Administrative Reforms in the Governance Era. Journal of Public Administration Research and Theory: J-PART, 27(3), 501–516.
Giannone, D., & Cozzolino, A. (2024). Politics by other means: an analysis of the discourses of Italian technocratic Prime Ministers. Italian Political Science Review/Rivista Italiana di Scienza Politica, 54(1), 1-16.
Isaac, J. C. (2015). Modernization and Politics. Perspectives on Politics, 13(1), 1-6.
Li, J., Rim, GN. & An, CJ. (2023)Comparative Study of Knowledge-Based Economic Strength Between China and the USA. J Knowl Econ 14, 4256–4292
Kornilov, G. (2022). Russian Modernization in the 20th Century: Features, Pace, and Results. Herald of the Russian Academy of Sciences, 92(Suppl 3), S221–S234.
Segal, H. P. (2005). American Studies: An Annotated Bibliography (Vol. 2, p. 1596).