Anti-peasant policies accompanied by land grabbing by the military during the Pahlavi era: A case study The era of Mohammad Reza Shah

Document Type : Original Article

Author
Ensesieh Baseri
PhD Candidate in History, Faculty of Letters and Human Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
10.22034/irs.2025.529898.1289
Abstract
In many traditional and even modern societies, land ownership has always been one of the most important indicators of wealth, power, and socio-political influence. In Iran, during the Qajar and Pahlavi eras, land ownership played a decisive role in the structure of power and the distribution of resources. During the Qajar era, the concentration of land in the hands of lords and nobles consolidated the foundations of local and governmental power and led to the dependence of the lower classes. But with the rise to power of Reza Shah, the conditions of land ownership changed dramatically. Reza Shah and his close associates, through extensive confiscation of agricultural lands and pastures, concentrated ownership and control of these valuable resources in their own hands. Also, the transfer of a large part of the confiscated lands to the officers and the army corps led to the growth of the army as a new class loyal to his rule, achieving significant political-economic power and influence. Continuing his father's policy, Mohammad Reza Shah gave the military the power to seize and possess lands, so that a significant portion of resources and properties were placed at the disposal of the military forces, and their role in the country's power structure and economy was strengthened.
Keywords
Land grabbing
Military
Mohammad Reza Shah
Peasants
Power
Subjects

  1. کتابنامه:

    الف) اسناد

    سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما):

    شماره بازیابی: 000197/200، 275/200، 55618/220، 06475/230، 132553/298، 114327/298، 1122051/298، 1195969/298، 63282/ 320، 63898/230، 94474/298، 32193/310، 31246/310، 32186/310، 67889/ 395 ، 28748/310، 32044/310، 43865/230، 49728/230، 32193/310، 32186/310، 63898/230، 30718/310، 31986/310، 32021 /310

     

    مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران(مراسان):

    شماره پرونده: 8/2641، 61/769، 175/770، 10 و11/ 770، 13/3192، 23/714، 96236، 16/1612، 10/4446، 4977، 8/5998، 13280، 18132.

    ب) کتاب

    1.      ایوانف، م.س، تاریخ نوین ایران، مترجم: هوشنگ تیزابی و حسن قائم پناه، بی‌جا، 1356.

    2.      آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، مترجم: احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر: نی، 1377.

    3.      بلوخ، مارک، جامعه فئودالی، مترجم: بهزاد باشی، جلد اول، تهران، نشر: آگاه، 1363.

    4.      بیل، جیمز.ا، شیر و عقاب، مترجم: فروزنده برلیان جهانشاهی، تهران، نشر: فاخته، 1371.

    5.      تایماز، س، ترکمن­صحرا، دشت مغان و روستاهای دیگر، بی­جا: نشرعلم، 1358.

    6.      خواجه­نژاد، احمد ، غبار صحرا، گلستان: نشر سورۀ مهر، 1399.

    7.      شهری، جعفر، طهران قدیم، ج3، تهران، نشر: معین، 1371.

    8.      صبوری، سیامک، رضاشاه و تاریخ واقعی پهلوی اول، بی‌جا، نشر: الکترونیکی آتش، 1399.

    9.      صدری، منیژه، تیمور بختیار به روایت اسناد، تهران، نشر: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1392.

    10. عربانی، جواد، پدر ساواک، تهران، نشر: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1390.

    11. عسگری خانقاه، اصغر و محمدشریف کمالی، ایرانیان ترکمن، تهران: نشر اساطیر، 1374.

    12. عسگری، شاداب ، یگان ویژه حیفا، تهران، انتشارات موسسه تاریخ معاصر، 1403.

    13. فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی،تهران: نشر اطلاعات، ج1، 1371.

    14. فوران، جان، مقاومت شکننده، مترجم: احمد تدین، تهران، نشر: رسا، 1377.

    15. کانون فرهنگی ـ سیاسی خلق ترکمن و ستاد مرکزی شوراهای ترکمن، زندگی و مبارزۀ خلق ترکمن، بی­جا: نشر دیجیتالی: نینا پویان، ص19، (1358) سایت: www.iran-archive.com

    16. گرگانی، منصور، مسئله زمین در صحرای ترکمن، تهران: بی­نا، 1358.

    17. لمتون، ا.ک.س، مالک و زارع در ایران، مترجم: منوچهر امیری، تهران، نشر: علمی و فرهنگی، 1362.

    18. مارکس. کارل و فردریش انگلس، مانیفست حزب کمونیست، مترجم: محمد پورهرمزان، بی‌جا، نشر: حزب توده ایران، 1359.

    19. مارکس، کارل، سرمایه، مترجم: ایرج اسکندری، تهران، نشر: فردوس، ج 1(1386).

    20. متین، کامران، ناسیونالیسم بدون ملت، مترجم: هیمن رحیمی، بی‌جا، نشر الکترونیکی راتلج، 2013.

    21. مؤلف ناشناس، درباره اصلاحات ارضی و نتایج مستقیم آن، بی­جا: نشر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، 1352.

    22. میلز، سی.رایت، نخبگان قدرت، مترجم: بنیاد فرهنگی پژوهشی غرب‌شناسی با مقدمه پروفسور حمید مولانا، تهران، نشر: فرهنگ مکتوب، 1383.

    23. نوری، مصطفی و اشرف سرایلو، انقلاب اسلامی در گرگان و دشت، تهران، نشر: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1390.

    24. نیک‌آیین، امیر، درباره مسئله ارضی و جنبش دهقانی در ایران، تهران، نشر: سازمان جوانان و دانشجویان دموکرات ایران، 1359.

    25. وبر، ماکس، اقتصاد و جامعه، مترجم: عباس منوچهری، مهرداد ترابی‌نژاد و مصطفی عمادزاده، تهران، نشر: مولی (1374).

    26. وثوق زمانی، ابوالفتح، آشوراده و هرات دو کمینگاه استعمار، تهران: نشر گویا، 1363.

    27. هوگلاند، اریک. ج، زمین و انقلاب در ایران 1360-1340، مترجم: فیروزه مهاجر، تهران، نشر: شیرازه، 1381.

    28. هویدا، فریدون، سقوط شاه، مترجم حسین ابوترابیان، تهران: نشر اطلاعات، 1396.

     

    ج)مقالات

    1. آتابای، ت (1391) یاد و خاطره‌ای از بپاخیزی برومندترین فرزندان ملت ترکمن، از:www.kar-online.com
    2. حسینی، حمزه و عطا آموزیان، تأثیر نوسازی رضاشاه بر طبقه‌ی زمین‌دار (1320- 1304ش)، تاریخ‌نامه خوارزمی، دوره 34، شماره 1، پیاپی 133، 1403.
    3. سراج، محسن و انسیه باصری، نقش چریک‌های فدایی خلق در تبدیل مسئلۀ ارضی به مسئلۀ ملی در غائلۀ گنبد، فصلنامه گنجینه اسناد، شماره 33، 1403.

     

    د)مصاحبه

    سرهنگ بازنشسته شاداب عسگری، مصاحبه با نگارنده، اردیبهشت 1404.