A Documentary Study of the Activities of the Jewish Agency in Iran and Its Economic Consequences during the Second Pahlavi Era

Document Type : Original Article

Author
asiyeh hosseini
Department of Islamic Studies, Faculty of Literature, bu Ali Sina University
10.22034/irs.2025.518638.1276
Abstract
The Jewish Agency is one of the most significant Zionist institutions that played a pivotal role since the early 20th century in facilitating Jewish migration to Palestine and strengthening the economic and demographic foundations of Israel. This article examines the role of this organization during the reign of Mohammad Reza Pahlavi, a period in which—despite the absence of formal diplomatic relations between Iran and Israel—conditions for the Agency’s activities in Iran were available. By utilizing political, religious, and economic networks within the Iranian Jewish community, the Agency was able to systematically guide the migration of Iranian Jews to the occupied territories. The agency’s actions were not limited to encouraging migration; they included financial preparations, passport issuance, establishing contacts with intermediary governments, and facilitating the transfer of migrant families' assets.

The main question of this study is how this international organization was able to orchestrate the migration of Iranian Jews and the transfer of their capital to Israel, and what economic consequences this process had for Iran. This research adopts a historical-analytical method and is based on archival documents and historical sources. The findings reveal that the Agency’s activities, while organizing mass migration of Iranian Jews, led to a significant outflow of human and financial capital from Iran. The reduction of skilled labor, withdrawal of commercial investments, and weakening of urban economic sectors were among the tangible consequences. Conversely, the Agency capitalized on this opportunity to reinforce the economic and industrial foundations of Israel, especially during its formative decades.
Keywords
Jewish Agency
Jewish Migration
Capital Transfer
Iranian Economy
Pahlavi Era

  1. کتابنامه

    الف) اسناد

    1.      مرکز اسناد انقلاب اسلامی مَراسان (marāsān)، شمارة بازیابی اسناد 705- 706- 436

    ب) کتاب

    1.      احمدی، عبدالرحمن، ساواک و دستگاه اطلاعاتی اسرائیل، مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی، ۱۳۸۳.

    2.      احمدی، محمد، پژوهة صهیونیت: مجموعه مقالات، تهران، مرکز مطالعات فلسطین، ۱۳۸۱.

    3.      آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر، مترجمان محمدابراهیم فتاحی‌، احمد گل‌محمدی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۴.

    4.      تقی‌پور، محمدتقی، ایران و اسرائیل در دوران سلطنت پهلوی، ج 1،مؤسسة مطالعات و پژوهش­های سیاسی، ۱۳۹۰.

    5.      سازمان یهودی و صهیونیستی، تهران، موسسة مطالعات و پژوهش­های سیاسی، ۱۳۸۴.

    6.      سپهبد مهدیقلی علوی مقدم به روایت اسناد ساواک، انتشارات مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۹۳.

    7.      سرشار، هومن، فرزندان استر؛ مجموعه مقالاتی دربارة تاریخ و زندگی یهودیان در ایران، ترجمة مهرناز نصریه، تهران، نشر کارنگ، ۱۳۸۴.

    8.      علی اصفهانی، اعظم و مهدی اللهیاری بیک، «مهاجرت یهودیان ایران به فلسطین با تکیه بر دورة حکومت پهلوی اول»، فصلنامة 15 خرداد، دورة سوم، سال یازدهم ، شمارة 39، بهار ۱۳۹۳.

    9.      فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج 1، مؤسسة اطلاعات،۱۳۸۹.

    10. فضل الناقب، اقتصاد اسرائیل، ترجمة مؤسسة تحقیقات سیاسی ندا، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳.

    11. قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک: زمینه‌ها، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۷.

    12. المسیری، عبدالوهاب، دایره المعارف یهود یهودیت و صهیونیسم، ترجمة مؤسسة مطالعات و پژوهش­های تاریخ خاورمیانه، جلد ششم، دبیرخانة کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضة فلسطین، ۱۳۸۲.

    13. ملا ابراهیمی، عزت، آژانس یهود، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد دوم، ۱۳۸۶.

    14. ملکی، محمدرضا، «روابط راهبردی ایران و دولت یهود تا پیروزی انقلاب اسلامی»، فصلنامة سیاست خارجی، زمستان ۱۳۷۸، سال سیزدهم (‎1069 تا 1090 )، شمارة 4.

    15. یزدانی، مرضیه، اسناد مهاجرت یهودیان ایران به فلسطین. 1330 ـ 1300، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۵.

    16. یهودیت و صهیونیسم، ترجمة مؤسسة مطالعات و پژوهش­های تاریخ خاورمیانه، جلد ششم، دبیرخانة کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضة فلسطین،۱۳۸۲.

    1. English
    2. Alpher, Yossi, (2015) Periphery: Israel’s search for Middle East allies. Rowman & Littlefield.‏
    3. Bahgat, Gawdat. (2006) Israel and the Persian Gulf: Retrospect and Prospect. Gainesville: The University Press of  Florida.
    4. Bialer, Uri, (2007), Fuel Bridge across the Middle East—Israel, Iran, and the Eilat-Ashkelon Oil Pipeline, Israel Studies.
    5. Bialer, Uri, (1985), The Iranian Connection in Israel's Foreign Policy: 1948-1951 Middle East Journal, 39.2.
    6. Feiler, Gil, (2013), From boycott to economic cooperation: the political economy of the Arab boycott of Israel. Routledge.‏
    7. Furlan, Marta, (2022), Israeli-Iranian relations: past friendship, current hostility." Israel Affairs 28.2.
    8. Geva-May, (0998), Iris, and James W. Dean. "Absorption of immigrants to Israel: On remedies for market and policy myopia." Journal of Policy Analysis and Management 17.4 .
    9. Hussein, Husam Kassai, (2019), and Wedad Abdolrahman al-Karni, THE IRANIAN REVOLUTION AND THE REALITY OF JEWS IN IRAN AFTER 1979, JOURNAL FOR IRANIAN STUDIES 7: 19.-29.
    10. Israel’s Clandestine Diplomacies, (London: Hurst & Company, 2013.
    11. Jones, Clive, and Tore T. Petersen, eds, (2013), Israel's Clandestine Diplomacies. Oxford University Press, USA.‏
    12. Karsh, Efraim, and P. R. Kumaraswamy, (2013), Islamic attitudes to Israel. Routledge.‏
    13. Menashri, David, (2013), Iran, Israel and the Middle East Conflict 1." Islamic Attitudes to Israel. Routledge, 107-122.‏
    14. Mizrahi, H, Yehudei Pārās, Tel-Aviv, 1959.
    15. Morris, Benny, (2005), 1948: a history of the first Arab-Israeli war. Yale University Press.‏
    16. Mousavi Dalini, Javad, and Arash Yousefi, (2023), Exploring Push-Pull Factors Affecting Iranian Jews’ Emigration to Palestine, 1925-1954: A Social History Approach, Al-Jami'ah: Journal of Islamic Studies 61.1.
    17. Netzer, Amnon, ed., Yehudei Irān, Tel-Aviv, 1988.
    18. Parsi, Trita, (2007), Treacherous alliance: the secret dealings of Israel, Iran, and the United States. Yale University Press.‏
    19. Parsi,   Trita, (2007),  Treacherous Alliance: The Secret Dealings of Israel, Iran, and the  United            States. New     Haven and London: Yale University Press.
    20. Patten, Howard A, (2013),  Israel and  the Cold War: Diplomacy, Strategy and the  Policy  of the  Periphery at  the  United  Nations. London, New York: I. B. Tauris.
    21. Samuel Ettinger, (1995), The Jews in Islamic Countries (1850_1950), trans. Dr. Jamal Ahmed al-Rifai (Kuwait: World of Knowledge Series (197), 119-120.
    22. Sarbakhshian, Hassan, Lior B. Sternfeld, and Parvaneh Vahidmanesh,  Jews of Iran: A Photographic Chronicle. Penn State Press.
    23. Shaoulian-Sopher, Efrat (2017) Israeli foreign policy towards Iran 1948-1979: beyond the realist account. PhD thesis, London School of Economics and Political Science.
    24. Sternfeld, Lior, (2014), The revolution's forgotten sons and daughters: The Jewish community in Tehran during the 1979 revolution." Iranian Studies 47.6.
    25. Stock, Ernest, (1972), The reconstitution of the Jewish Agency: A political analysis, The American Jewish Year Book .
    26. WORLD ZIONIST ORGANISATION - JEWISH AGENCY (STATUS) LAW, 5713-1952.
    27. Yaghoubian, David N. Lior B. Sternfeld, (2021), Between Iran and Zion: Jewish Histories of Twentieth-Century Iran.
    28. Yeroushalmi, David, (1995) The Judeo-Persian Poet ʿEmrānī and His Book of Treasure, Leiden.
    29. Yishai, Moshe, (1950), Tsir be-lo to’ar: rishme sheliḥut u-mas‘a be-Pārās (A delegate without title.), Tel Aviv.
    30. Ezri, Meir, (2011), The legacy of Cyrus: my Iranian mission.