Investigating the negative reactions of the nationalist currents and supporters of the monarchy in the face of the pro-Soviet leftist forces in the north of Iran (1320-1326)
Document Type : Original Article
Authors
1
PhD Student of Iranian Islamic History Payame Noor University. Tehran. Iran.
2
Assistant Professor Department of History Payame Noor University. Tehran. Iran.
3
Assistant Professor Department of Islamic History and Civilization History Payame Noor University. Tehran. Iran.
4
Assistant Professor, Department of History, Payame Noor University, Tehran, Iran.
Abstract
One of the consequences of the occupation of Iran in September 1941/1320 AD is the spread of leftist ideas in the country. This issue was directly related to the Soviet strategy towards Iran and the chaotic conditions of the country during the occupation period. Although the domination of the Red Army over the northern regions of Iran had provided the necessary conditions for the growth of leftist ideas in these regions, the negative reactions of the Iranian society in the mentioned regions were considered to be one of the effective obstacles in preventing the spread of these ideas in the north of Iran. The purpose of this study is to identify the factors and reasons influencing the formation of negative reactions of the Iranian society against the behavior and political performance of the pro-Soviet left movements in the northern regions of the country. The findings of the research show that factors and reasons such as the occupation of Iran by foreigners and the concern of jeopardizing the political independence and territorial integrity of Iran, as well as the efforts to prevent the division of the northern regions of the country by the left forces, along with the support of the centers of power to these currents to strengthen the nationalism caused in the Iranian society and gradually, as one of the effective factors, provided the grounds for the failure of the pro-Soviet left movements in Iran.
Keywords
Subjects
ساکما (سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران): ش 8389-290،39680-109002، 7143-290، 1214-364-95، 2580-290، 17496-297، 56542-310 ،41560-310 ، ۳۹۹۴۸-310، 2407-293، 2416-293، 39624-310، 39355-310، 58951-310
متما (مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران): ش م 4-732-17-0، م4-732-19-0، م4-732-30-0، م4-131-9-0، م4-938-98-0، م4-131-109-0، م 4-732-20-0، 4-93-165-0، م5-282-172، م5-282-172، م4-873-57-0، آ256-75-16، م4-732-21، م134-14-24- 25؛ ب 0-0-6611-82، م4-61-28-0،پ 0-0-6611-186، م4-732-18-0،ص 118-604-7-0، ص 118-604-5-0-، م 4-732-20-0؛ ،پ 0-0-6611-186، م4-732-18-0، م4-183-2-0، م4-183-2-0.
کمام (کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی): ش 16/115-38-80-14،15/115-38-80-14.
ساکماق (سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی): ش 5/149571
اسناد احزاب سیاسی ایران (1320-1330)، ج1، بهکوشش بهروز طیرانی، انتشارات سازمان اسناد ملی، 1376.
اسناد اشغال ایران؛ قحطی و بحران غذایی(1941-1945م)، ج1، ترجمه مهدی فیروزی، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر،1402.
اسنادی از احزاب سیاسی در ایران (1320-1340)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379.
ایران در بحران، به کوشش کیانوش کیانی هفتلنگ و پرویز بدیعی، تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1379.
رضا روستا به روایت اسناد ساواک، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379.
گزارشهای محرمانه شهربانی(1324-1326شمسی)، به کوشش مجید تفرشی و محمود طاهراحمدی، ج1،تهران: سازمان اسناد ملی، 1371.
یادداشتهای سیاسی ایران1260-1344، ویرایش آر.ام. بارل، مترجم افشار امیری، ج12(1321-1324)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1392.
یادداشتهای سیاسی ایران1260-1344، ویرایش آر.ام. بارل، مترجم مهدی رحمانی، ج13(1324-1330)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1395.
ب) کتاب
اباذری، عبدالرحیم، انقلاب اسلامی در شهرستان میانه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1381.
ارفع، حسن، در خدمت پنج سلطان، ترجمه سید احمد نواب، تهران: انتشارات مهر آئین،1377.
الموتی، ضیاءالدین، فصولی از تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی ایران جنبشهای چپ، تهران: چاپخش،1370.
الهی، همایون، اهمیت استراتژیکی ایران در جنگ جهانی دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی،1365.
الهی، حسین، احزاب و سازمانهای سیاسی در خراسان در سالهای 1320-1332، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد،1382.
امیرعلائی، شمسالدین، خاطرات من در یادداشتهای پراکنده، تهران: کتابفروشی دهخدا،1363.
بحران آذربایجان (1324-1325ش)؛ خاطرات مرحوم آیتالله میرزا عبدالله مجتهدی، بهکوشش رسول جعفریان، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران،1381.
جلالی، غلامرضا، تقویم تاریخ خراسان (از مشروطیت تا انقلاب اسلامی)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1377.
حسنلی، جمیل، فرازوفرود فرقه دموکرات آذربایجان به روایت اسناد محرمانه آرشیوهای اتحاد جماهیر شوروی، ترجمه منصور همامی، تهران: نشر نی،1383.
حیدری، میلاد، رساله دکتری با عنوان« تکوین شبه نظامیگری دولتی در ایران عصر پهلوی دوم»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، 1399.
خارکوهی، غلامرضا، استان گلستان در انقلاب اسلامی، ج1، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، مؤسسه چاپ و نشر عروج، 1391.
خامهای، انور، خاطرات سیاسی، تهران: نشر گفتار، 1372.
خاطرات سرگرد هوایی پرویز اکتشافی، به کوشش حمید احمدی، تهران: نشر ثالث، 1381.
در ماگادون کسی پیر نمیشود؛ یادماندههای دکتر عطا صفوی از اردوگاه دایی یوسف، به کوشش اتابک فتحاللهزاده، تهران: نشر ثالث،1383.
دیهیم، حمید، خاطرات و مبارزات محمد دیهیم، تهران: مهراندیش،1400.
ذوقی، ایرج، ایران و قدرتهای بزرگ در جنگ جهانی دوم، تهران، نشر پاژنگ، 1367.
زهتاب فرد، رحیم، خاطرات در خاطرات، تهران: موسسه انتشاراتی ویستار،1373.
سقوط فرقه دموکرات آذربایجان؛ مجموعهای از گزارشهای سیاسی ایالاتمتحده و بریتانیا، ترجمه: کاوه بیات، تهران: انتشارات شیرازه کتاب ما،1402
شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، ج4، تهران: انتشارات سخن، 1372.
شمسآبادی، حسن، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، تهران، چاپ و نشر عروج، 1389.
شهابی، سیفالرضا، احزاب سیاسی در مازندارن (1320-1332)، تهران: رسانش،1390.
طالبی، فرامرز، تئاتر گیلان، ج1، رشت: فرهنگ ایلیا، 1388.
عزیززاده، میرنبی، تاریخ دشت مغان، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران،1384.
صدر هاشمی، محمد، تاریخ جراید و مطبوعات ایران، ج1، اصفهان، انتشارات کمال،1363.
فاوست، لوئیس لسترنج، ایران و جنگ سرد؛ بحران آذربایجان (1324-1325)، ترجمه کاوه بیات، تهران: موسسه چاپ و نشر وزرات امورخارجه،1373.
فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج1، ویراسته عبدالله شهبازی، تهران: اطلاعات، 1378.
قمری، داریوش، تحول ناسیونالیسم در ایران (1320-1332)، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی،1380.
کسروی، احمد، سرنوشت ایران چه خواهد شد و امروز چاره چیست، تهران: شرکت سهامی چاپاک،1357
کفایی، عبدالحسین مجید، مرگی در نور، زندگانی آخوند خراسانی صاحب کفایه، تهران، کتابفروشی زوار،1359.
گیلاننامه؛ مجموعه مقالات گیلانشناسی، ج3، به کوشش م. پ. جکتاجی، رشت : انتشارات طاعتی،1371.
لنچافسکی، جرج، غرب و شوروی در ایران؛ سی سال رقابت( 1918-1948)، ترجمه حورا یاوری، تهران: انتشارات روزنامه سحر، 1352.
لنزوسکی، جورج، رقابت روسیه و غرب در ایران، ترجمه اسماعیل رائین، تهران: انتشارات جاویدان، 1356.
مجد، محمدقلی، پل پیروزی، سرزمین قحطی؛ ایران در جنگ جهانی دوم (1320-1324)، ترجمه: علی فتحعلی آشتیانی، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1395.
متولیحقیقی، یوسف، تاریخ معاصر مشهد (پژوهشی پیرامون تاریخ تحولات سیاسی - اجتماعی مشهد از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی)، مشهد: مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر مشهد، 1392.
منظورالاجداد، محمدحسین، مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست، تهران: انتشارات شیرازه، 1379.
نجفزاده، علی،کنسولگریها، مستخدمان و مستشاران خارجی در مشهد، مشهد: سازمان اسناد و کتابخانه ملی،1394.
نصری، قدیر، مبانی هویت ایرانی، تهران: انتشارات تمدن ایرانی،1387.
نوری، مصطفی، روزگار بیقراری؛ مازندران و گرگان در اشغال ارتش سرخ (1325-1320)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی،1394.
یوسفینیا، علی اصغر، مشروطه بی نقاب، تهران: نشر آرون، 1388.
Ansari, Ali M; The Politics of Nationalism in Modern Iran, Cambridge: Cambridge University Press, 2012
ج)مقالات و نشریات
ابطحی، علیرضا؛ حطیط، شهناز، «جنبش کارگری و حزب توده در کارخانه نخریسی و نساجی خسروی خراسان»، گنجینه اسناد، ش 121، 1400.
باقری بسطامی، عادل؛ سلیمانی، کریم، «چگونگی تشکیل جمعیت فداکاران آذربایجان به رهبری محمد دیهیم و رویکرد آن در قبال دولت ملی دکتر مصدق»، فصلنامه تاریخ اسلام و ایران، ش 22، 1393.
بهشتی سرشت، محسن؛ کارگر؛ پروین، «فرقه دموکرات و عشایر شاهسون مغان»، فصلنامه مطالعات تاریخ ایران اسلامی، س 1، ش2،1391.
حیدری، میلاد؛ سلیمانی دهکردی،کریم، «سازمانیابی شبه نظامیان حامی شاه در ایران: سازمان فداییان شاه (1320-1336ش)»، فصلنامه پژوهش های علوم تاریخی، ش 19، 1398.
روزنامه افکار خلق، 17 شهریور1320، ش4؛ 19 شهریور1320، ش5، 25 شهریور 1320،ش 6، 31 شهریور 1320، ش8.
روزنامه راستی، 1 مرداد 1324، ش236.
روزنامه راستی، 27 آذر1323، ش156.
روزنامه رعد امروز، 31 فرودین 1323، ش138؛30 فرودین 1323، ش 137؛ 3مهر 1323، ش 266.
سلیمانی، کریم، «سازمان کوک و جمعیت فداکاران آذربایجان بر اساس اسناد نویافته گارد شاهنشاهی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی، دوره 2، ش 5، 1389.
شکوری، ابوالفضل، «خاطرات مرحوم آیتالله عبایی خراسانی»، فصلنامه یاد، ش76 ،1384.
شهرضایی، رضا، «خاطرات محمدکاظم زالزر بنیانگذار حزب جنگل چالوس (1320-1321ش)»، فصلنامه گنجینه اسناد، ش12، 1372.
عربانی،جواد، «واکنش علمای مشهد به ترویج اندیشه های چپ در خراسان (1320-1326ش)»، فصلنامه تاریخ معاصر، ش 91-92، 1398.
علیخانی، علی اکبر، «دین و ملیگرایی در ایران از تقابل تا تعامل»، فصلنامه مطالعات ملی، س24، ش 1، 1402.
منشادی، مرتضی، اسمعیلزادگان، بهروز، «نهادهای ایدئولوژیک و استمرار حکومت پهلوی دوم 1320تا 1357»، فصلنامه دولت پژوهشی، س5، ش20،1398.
نشریه آینده، س 18، ش 7-12،1371.
نشریه گیلهوا، سال اول، ش 7و6، آذر و دی 1371.
د)مصاحبه
مصاحبه فرخ غفاری با ناصر ذوالفقاری، بنیاد مطالعات ایران، 11 مه تا 27 اکتبر1989.
