Investigating the process of joining the Imperial Army Air Force to the Islamic Revolution; Relying on documents and newspapers
Document Type : Extension Article
Author
. PhD graduate in history, Lecturer of the University of Applied Science and Technology, researcher of contemporary history of Iran, expert of Iranology Foundation
Abstract
To Reza Shah's rise to power, the government's attention to the country's military forces increased and the military structure of the Iranian army was established. The formation of the air force during the period of Reza Shah and its comprehensive strengthening during the period of Mohammad Reza Shah was one of the most important military developments in the structure of the Iranian army during the Pahlavi period. But, in spite of all the attention paid to the air force and the high budget and facilities available to this military force, due to various reasons, the internal split and division in this organization expanded day by day and reached its peak on the eve of the Islamic Revolution. In this article, an attempt has been made to investigate the situation of the Iranian Air Force in the Pahlavi era and its role in the victory of the Islamic Revolution by using descriptive-analytical methods and relying on newspapers, documents and available sources. The findings of the present research show that the different ranks of the Air Force, especially the Homafars, being aware of the internal discrimination and the defective structure of the Iranian army, gradually distanced themselves from the main body of the army and during the victory of the Islamic Revolution, they fought against the imperial system alongside the people, which Accompaniment was one of the reasons for accelerating the victory process of the revolution.
Keywords
Subjects
اداره اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه (اِستادوخ)، شماره پرونده: 48/43.
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، شناسه سند: ۲۹۷-۹۶۹۰.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان)، شماره بازیابی: 117/13509، 948/1798، 895/13641، 20795، 20799.
ب) کتابها
ارتش در عصر پهلوی. تهران: انتشارات جهان کتاب. 1379.
پیشگامان پرواز در ایران، تهران: عقیدتی سیاسی نیروی هوایی، 1377، چ 2.
تاریخ نیروی هوایی شاهنشاهی، از افسانه تا حقیقت، تهران: ستاد فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی، 1355/2535.
حسینیان، روحالله، یک سال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه (بهمن 1356 تا بهمن 1357)، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1385.
خمینی، روحالله، صحیفه امام، ج 6 و 21، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1389.
ده سال سخنان فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی، تهران: روابط عمومی ستاد فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی، 1348.
ذکاء، یحیی، ارتش شاهنشاهی، از کورش تا پهلوی. تهران: شورای ارتشی جشن دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، 1350.
زرگرینژاد، غلامحسین (بهکوشش)، خاطرات نخستین سپهبد ایران احمد امیراحمدی، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی، 1373.
سولیوان، ویلیام و آنتونی پارسونز، خاطرات دو سفیر: اسراری از سقوط شاه و نقش آمریکا و انگلیس در انقلاب ایران، ترجمه محمود طلوعی. تهران: علم، 1373.
عاقلی، باقر، رضاشاه و قشون متحدالشکل (1304-1320)، تهران: نامک، 1377.
عزیزی، حشمتاله، تاریخ شفاهی ارتش در انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1386.
علی بابایی، غلامرضا، تاریخ نیروی هوایی ایران، تهران: انتشارات آشیان، 1383.
قدیمی، ذبیحالله، تاریخ 25 ساله ارتش شاهنشاهی ایران، تهران: سالنامه آریان، 1326.
لطفیان، سعیده، ارتش و انقلاب اسلامی ایران، تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380.
مجموعه یادمان شهدا، جانبازان، ایثارگران و آزادگان ف. آ. ه شهید خضرایی، تهران: فرماندهی آموزشهای هوایی شهید خضرایی، 1388.
مختصری از تاریخ پیدایش و پیشرفت نیروی هوایی ایران، به مناسبت پنجاهمین سال شاهنشاهی حکومت پهلوی، تهران: ستاد فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی، 1355/2535.
مصور رحمانی، غلامرضا، خاطرات سیاسی: 25 سال در نیروی هوایی ایران، تهران: رواق، 1346.
میردار، مرتضی، خاطرات حجتالاسلام ناطقنوری، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382.
نجاتی، غلامرضا، تاریخ بیستوپنجساله ایران از کودتا تا انقلاب، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، 1371.
نجفپور، مجید، تاریخ شفاهی نقش نیروی هوایی در انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1390.
نراقی، احسان، از کاخ شاه تا زندان اوین، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، 1381، چ 3.
نظری به آموزش در نیروی هوایی شاهنشاهی، تهران: ستاد فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی، 1355/2535.
هایزر، رابرت، مأموریت در تهران: خاطرات ژنرال هایزر، تهران: انتشارات اطلاعات، 1389، چ 6.
The Military Balance 1976-77, London: Institute d etudes strategiques, 1977.
ج) مقاله
علائی، حسین، «معجزه امام در ارتش شاهنشاهی»، حضور، س 17، ش 60، بهار 1386: 195-199.
فروزش، فرشاد؛ کامرانیفر، احمد و سهیلا ترابی فارسانی، «بررسی ساختار و تشکیلات ارتش ایران در دوره پهلوی»، ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران، س 5، ش 15، بهمن 1401، 1554-1570.
ملایی توانی، علیرضا، «تحلیلی از مأموریت ژنرال هایزر در ایران»، تاریخ معاصر ایران، س 3، ش 12، زمستان 1378: 7-42.
د) روزنامهها
روزنامه آیندگان، ش 3286، 23 بهمن 1357.
روزنامه اطلاعات، ش 15753، 17 دی 1357.
روزنامه کیهان، ش 10614، 26 دی 1357؛ ش 10618، 1 بهمن 1357؛ ش 10620، 3 بهمن 1357؛ ش 10622، 5 بهمن 1357؛ ش 10623، 8 بهمن 1357؛ ش 10625، 10 بهمن 1357؛ ش 10626، 11 بهمن 1357؛ ش 10634، 21 بهمن 1357.
هـ) مصاحبهها
صدقی، ضیا، مصاحبه با حسن طوفانیان، 9 می 1985: واشنگتن دی سی، نوار پنجم.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان): مصاحبه با محمد سرلک، شماره بازیابی: 20729. مصاحبه با حسین درویش ابیانه، جلسه دوم، شماره بازیابی 20802. مصاحبه با فریدون شمس، شماره بازیابی 8323. مصاحبه با سرتیپ ابوالقاسم بدوی، شماره بازیابی 20341.
ی) تارنما
آرشیو مرکز پژوهشهای شورای اسلامی، آییننامه رستههای افسران، همافران و درجهداران نیروی هوایی شاهنشاهی، مصوب 26 دی 1356، دوره 24، 97614https://rc.majlis.ir/fa/law/show/.
