Kheibar Goudarzian’s Affair: A Documentary Study of a Hidden Crisis in Iran-US Relations (1963-1967)

Document Type : Original Article

Author
محمدحسین رفیعی
Islamic Revolution Document Center
10.22034/irs.2025.544708.1307
Abstract
The case of Khaibar Khan Gudarzian, an Iranian businessman residing in the United States, was founded on unfounded allegations and forged documents; yet, due to Mohammad Reza Shah Pahlavi’s acute sensitivity regarding the prestige of the royal family, it escalated into a diplomatic crisis between Iran and the United States. Although the U.S. Senate ultimately dismissed the charges, the protracted legal proceedings and Washington’s inability to resolve the issue promptly were perceived by the Shah as a sign of disregard for Iran’s concerns. This perception undermined mutual trust and, within the tense context of the Cold War, encouraged the Shah to diversify Iran’s foreign partnerships and expand economic cooperation with the Soviet Union. An examination of this case demonstrates how an ostensibly marginal affair could become a decisive factor in international relations, alter the balance between Tehran and Washington, and pave the way for enduring shifts in the orientation of Iran’s foreign policy
Keywords
MohammadReza Pahlavi
. Lyndon Johnson
Kheibar Goudarzian
Leonid Berzenev
Esfahan Steel Company
Subjects

  1. کتابنامه

    الف) اسناد:

    1.      چپ در ایران به روایت اسناد ساواک، ج 5 (روابط ایران و شوروی)، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات 1383

    1. Foreign Relations of the United States (FRUS); 1964–1968, Volume XXII (22), Nina D. Howland(ed); United States Government Printing Office; Washington;1999
    2. "Blaze Destroys Fine Wardrobe, Damages Home,” Washington Post, 20 March 1960
    3. "Iranian Awarded $104,306 for Fire,” New York Times, 2 February 1965
    4. CONGRESSIONAL RECORD – SENATE:6 April 1965
    5. Lyndon B. Johnson Presidential Library, Papers of LBJ, National Security File, Country File, Iran Cables

    ب) کتاب:

    1.      ابتهاج، ابوالحسن، خاطرات ابوالحسن ابتهاج، علیرضا عروضی، تهران، 1371.

    2.      ازغندی، علیرضا، روابط خارجی ایران 1320- 1357، تهران، قومس، 1384.

    3.      بداقی، حمیدرضا، بررسی روابط سیاسی ایران و ایالات‌متحده آمریکا. تهران، وزارت امور خارجه، ۱۳۸۹

    4.      بیل، جیمز، شیر و عقاب، ترجمۀ مهوش غلامی، تهران، کوبه، 1371.

    5.      ذوقی، ایرج، قدرت‌های جهانی و ایران.۱۳۶۷، بی‌جا.

    6.      روبین، باری،جنگ قدرت در ایران، تهران، آشتیانی 1463.

    7.      شکوهی، محمد، «تاریخ تحولات قراردادها در صنعت نفت ایران با تأکید بر 1333-1353»، تاریخ ایران، شماره 67.5، زمستان 1389،صص 77-109.

    8.      شوکراس، ویلیام، آخرین سفر شاه، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، پیکان، 1381

    9.      شنون، متیو، شکست؛ تحصیل‌کردگان غرب چگونه انقلابی شدند؟، ترجمۀ سوگند رجبی نسب، تهران، پارسه،1401.

    10. عطایی، فرهاد و جهانشیر منصوری‌مقدم، «سیاست خارجی ایران در قبال ایالات‌متحده آمریکا از منظر نظریه پیوستگی جیمز روزنا (۱۳۳۲-۱۳۵۷)»، دوفصلنامۀ دانش سیاسی، (۱۳۸۷). سال چهارم، شماره دوم (پاییز و زمستان)، صص ۱۲۹-۱۵۶.

    11. علم، اسدالله، یادداشت های علم، علینقی عالیخانی، تهران،1371.

    12. فیروزجایی‌تبار، محسن، «تحلیل سیاست خارجی پهلوی دوم در جدایی بحرین از ایران براساس مدل نظری جیمز روزنا»، نشریه مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیج‌فارس، شماره ۶ (اسفند ۱۳۸۴)صص ۵۹-۷۳.

    13. کیانی، داوود، «ایران و شوروی: از تقابل منافع تا اتحاد تاکتیکی»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال ۱۰، شماره ۳۶ (زمستان)، صص ۵۱-۸۰. ۱۳۸۲.

    14. مارک جی گازیوروسکی، کتاب سیاست خارجی آمریکا و شاه؛ ایجاد یک حکومت سلطه‌پذیر در ایران، مترجم جمشید زنگنه، انتشارات رسا 1371.

    15. لاجوردی، حبیب، پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، محمود فروغی، نوار چهارم، مارس 1982.

    16. ــــــــــــــــ پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد، محمد دفتری، نوار سوم، مارس 1983.

    17. مک گلینچی، استفن، آمریکا و شاه؛ سی سال روابط تسلیحاتی، ترجمۀ محمد عبداللهی نژاد، تهران، ققنوس.

    18. ملک‌محمدی، حمیدرضا، ژاندارم و ژنرال (نگاهی به روابط ایران و آمریکا در دوره پهلوی)، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲.

    19. میلانی، عباس، نگاهی به شاه، تورنتو،1392.

    20. نجاتی، غلامرضا، تاریخ بیست‌وپنج‌ساله ایران، تهران، رسا، 1398.

    21. هالیدی، فرد، دیکتاتوری و توسعه سرمایه‌داری در ایران، ترجمۀ فضل‌الله نیک‌آیین، تهران، امیرکبیر، 1358.

    22. هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، تاریخ روابط خارجی ایران، از پایان جنگ جهانی دوم تا سقوط رژیم پهلوی، تهران، نشر مولف، 1368.

    23. ــــــــــ ، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی 1300 – 1357؛ تهران، نشر پیکان، 1371.

    24. ــــــــــ، راز یک بیلیون دلار: گزارشی از یک ایرانی تبعیدشده، بی‌جا، انتشارات پوینده، 1358.

    25. ــــــــــ، چپ در ایران؛ روابط ایران و شوروی به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی‌های تاریخی، 1382.

    26. ــــــــــ، کتاب سفید؛ تاریخچه و متن قراردادهای مربوط به نفت ایران، شرکت ملی نفت ایران، 1344.

     

    1. Collier David, Democracy and the Nature of American Influence in Iran, 1941–1979; Syracuse, NY: Syracuse University Press, 2017
    2. Castiglioni, Claudia; “No Longer a client, not yet a Partner: The US–Iranian Alliance in the Johnson Years,” Cold War History 15, no. 4 (2015), 491–509.
    3. Cook, Fred J., “The Billion-Dollar Mystery,” The Nation, 12 April 1965
    4. Offiler, Ben; US Foreign Policy and the Modernization of Iran: Kennedy, Johnson, Nixon and the Shah (Hound mills: Palgrave Macmillan, 2015
    5. Pye, Michael. (2015). In the belly of the bear? Soviet-Iranian relations during the reign of Mohammad Reza Pahlavi (PhD thesis, University of St Andrews).