مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Analysis of the Nature of Militarism in Iran during the First Pahlavi Period واکاوی ماهیت میلیتاریسم ایران دوره پهلوی اول 5 38 226756 10.22034/irs.2025.533349.1291 FA عباسعلی رهبر استاد دانشگاه علامه طباطبائی . تهران. ایران محمد باقر خرمشاد استاد و هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی. تهران. ایران ابراهیم برزگر استاد و هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی. تهران. ایران حسین مولایی دانشجوی دکتری دانشگاه علامه طباطبائی. تهران. ایران 0000-0002-4079-9027 Journal Article 2025 07 11 One of the significant and influential social phenomena during the reign of Reza Shah (Pahlavi I) was militarism—a concept that has often been reductively equated with warfare or military strength. In most existing studies, only partial aspects of this phenomenon have been addressed. The present research takes the nature of militarism during the Pahlavi I period as its central question and, by way of hypothesis, conceptualizes it as “militarism as a social phenomenon.” This refers to a set of externally-oriented, process-driven social policies and practices wherein military reforms are employed as instruments for achieving broader social objectives. To substantiate this claim, the study specifically focuses on one aspect of the social deployment of military transformations—namely, the stage of “narrative construction.” To articulate its hypothesis, the research draws on the concept of “preferred threat constructions.” The findings of this qualitative-interpretive study, conducted through the method of historical sociology, demonstrate that the legitimacy generated through narrative constructions—narratives which portrayed the 1921 coup as the beginning of Iran’s modern history, the expulsion of foreign-controlled troops as a symbol of national independence, internal dissidents and tribal groups as embodiments of corruption and social decay, and the army as the engine of development and the agent of crisis resolution—played a fundamental role in enabling the use of military instruments for the realization of social objectives. یکی از پدیده‌های اجتماعی مهم و تأثیرگذار در دوره پهلوی اول، میلیتاریسم است؛ مفهومی که اغلب به‌صورت تقلیل‌گرایانه، هم‌ارز با جنگ‌افروزی یا توانمندی نظامی تلقی شده و در بیشتر مطالعات موجود، تنها به بخشی از ابعاد آن پرداخته شده است. پژوهش حاضر، واکاوی ماهیت میلیتاریسم در دوره پهلوی اول را مسئله و پرسش اصلی خود قرار داده و در مقام فرضیه، آن را «میلیتاریسم به مثابه امر اجتماعی» تعریف می‌کند؛ یعنی مجموعه‌ای از سیاست‌ها و اقدامات اجتماعیِ فرایندمحور ناظر به غیر، که در آن اصلاحات نظامی به‌عنوان ابزاری برای تحقق اهداف اجتماعی به کار گرفته می‌شود. این مطالعه، برای سامان‌بخشی به ادعای خود، صرفاً بر بخشی از فرایند اجتماعی استفاده از تحولات نظامی ــ یعنی مرحله «روایت‌سازی‌ها» ــ متمرکز شده و برای تشریح فرضیه خود، از مفهوم «سازه‌های تهدید ترجیحی» بهره گرفته است. یافته‌های این پژوهش کیفی-تفسیری، که با روش جامعه‌شناسی تاریخی انجام شده، نشان می‌دهد: مشروعیتی که از طریق روایت‌سازی‌ها پدید آمد ــ روایاتی که کودتا را نقطه آغاز تاریخ نوین ایران، اخراج قشون از سلطه اجانب را نماد استقلال، مخالفان داخلی و عشایر را مصداق فساد و بیماری، و ارتش را پیشران توسعه و عامل عبور از بحران و ناامنی معرفی می‌کردند ــ نقشی اساسی در بهره‌گیری از ابزار نظامی برای تحقق اهداف اجتماعی ایفا کرده است.

http://www.irstudies.ir/article_226756_7574bb80785b31ef6d2f5693e813a254.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Analysis of the political and social behavior of the amirs of Alam in the election of representatives to the National Assembly in Sistan and its effects on the region (1285-1357 AH) تحلیل اقدامات و تاثیرات امیران عَلم در انتخابات مجلس شورای ملی در منطقۀ سیستان (1285-1357ش) 39 75 235355 10.22034/irs.2025.553405.1318 FA محمدرضا پردلی دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه اصفهان،اصفهان، ایران. مرتضی نورائی استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. مرتضی دهقان نژاد استادگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 10 14 With the implementation of the constitutional order and the elimination of local rulers in the country, the ruling Alam family in Sistan tried maintain some of its influence in the government system by electing its own people from a parliament. Therefore, all matters in Sistan, which due to lack of political awareness and the absence of an intellectual class, did not have a strong claimant in their hands, were monopolized. Thus, most of the representatives of Sistan were elected from among non-natives and close to their thoughts. This research, using a descriptive-analytical method and using archival documents, seeks to answer the question: What role did the Alam emirs play in electing Sistan's representatives to the parliament and what impact did these elections have on the region's conditions? There has been little research on the role of the Alam family in Sistan's elections, so an analysis of this topic, which also addresses issues such as the performance of Sistan's representatives and the people's reaction to these developments, highlights the importance of this topic in contemporary history. The findings of this study show that the Alam emirs had completely used the elections in Sistan to serve their political goals, which led to a lack of political and economic development in the region. Therefore, the continuation of this trend led to the formation of the first social resistances in the contemporary history of Sistan, which attempted to remove the political and social rights of the people from the domination of Alam family. . باوقوع انقلاب مشروطه وحذف حکام محلی درکشور، خاندان حکومتگر عَلم درسیستان تلاش نمود تا باانتخاب افراد مورد نظرخود بعنوان نمایندۀ مجلس، بخشی ازنفوذ خود درسیستم حکومتی راحفظ نماید.از اینرو آنان تمام امور انتخابات در سیستان، که به‌دلیل عدم آگاهی سیاسی و نبود طبقه روشنفکر، مدعی قدرتمندی نداشت را در انحصارخود گرفتند. به این ترتیب اکثرنمایندگان سیستان ازبین افراد غیربومی و نزدیک به تفکرات آنان انتخاب شد. جریانی که بعد ازگذشت چنددوره از مجلس منجر به ایستایی سیاسی و عدم توسعه اقتصادی در منطقه گردید. این پژوهش با استفاده از شیوه توصیفی-تحلیلی و از طریق بهره‌گیری از اسنادآرشیوی بدنبال پاسخگویی به این سوال است که امیران عَلم در انتخاب نمایندگان سیستان در مجلس چه نقشی داشتند و این انتخاب‌ها چه تاثیری بر شرایط منطقه گذاشته است؟ در زمینه نقش خاندان عَلم درانتخابات سیستان بندرت پژوهشی صورت گرفته، از اینرو واکاوی این موضوع که در کنار آن به مسائلی چون عملکردنمایندگان سیستان وواکنش مردم نسبت به این جریان‌ها نیز پرداخته می‌شود؛ اهمیت این عنوان را در تاریخ معاصر مطرح می‌نماید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که امیران عَلم انتخابات در سیستان را کاملا در خدمت اهداف سیاسی خود قرار داده بودند و این امرمنجر به عدم توسعه سیاسی و اقتصادی درمنطقه شده بود. بنابراین ادامه این‌روند باعث شکل‌گیری اولین مقاومت‌های اجتماعی درتاریخ معاصرسیستان گردید که تلاش داشت حقوق سیاسی واجتماعی مردم را از سلطه خاندان عَلم خارج نماید.یکی ازمهمترین پیامدهای این حرکت مردمی تعدیل سیاست‌های انتخاباتی سیاسیون عَلم بود که باعث شد برای اولین‌بار چند نماینده بومی از منطقه سیستان واردمجلس شوند.

http://www.irstudies.ir/article_235355_b7b0a3b86ea7fe0bc9488628b033a4a3.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Representation of Iranian National Identity in Post-Islamic Revolution Novels: With Emphasis on the Document of National Identity Components تحلیل بازنمایی هویت ملی ایرانیان در رمان‌های پس از انقلاب اسلامی با تکیه بر سند مؤلفه‌های هویت ملی 77 112 235349 10.22034/irs.2025.556059.1319 FA حمیدرضا قانونی استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. پروین غلامحسینی پسادکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، ایران. Journal Article 2025 10 28 This study aims to examine how the components of Iranian national identity are represented in a selection of Persian novels written after the Islamic Revolution. The research population includes five prominent novels of this period: The Island of Bewilderment by Simin Daneshvar, Kelidar by Mahmoud Dowlatabadi, The Dog and the Long Winter by Shahrnush Parsipur, and The Idrisi House and Two Views by Ghazaleh Alizadeh. These works were selected due to their narrative capacity and the prominent presence of in-text identity components. The study employs qualitative content analysis based on the “Document of Iranian National Identity Components” to analyze elements related to Iranian and Islamic cultural identity in these works. Relying on the document of Iranian national identity components and Norman Fairclough’s critical discourse approach, the research focuses on linguistic and semiotic mechanisms to examine how elements such as anti-colonialism, nationalism, defense of the homeland, and unity among subcultures are represented in narrative texts. The evidence extracted from the novels is analyzed across Fairclough’s three levels of discourse analysis—description, interpretation, and explanation—to clarify the ways in which national identity discourses are formed, transmitted, and stabilized within the narrative structures. The findings indicate that each novel, through narrative mechanisms, patterns of characterization, and representation of social actions, demonstrates the role of literature in explaining, shaping, and negotiating diverse identity discourses in contemporary Iran. این پژوهش با هدف بررسی نحوة بازنمایی مؤلفه‌های هویت ملی ایران در منتخبی از رمان‌های فارسی پس از انقلاب اسلامی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل پنج رمان شاخص این دوره از جمله: جزیرة سرگردانی‌ اثر سیمین دانشور، کلیدر اثر محمود دولت‌آبادی، سگ و زمستان بلند اثر شهرنوش پارسی‌پور، خانة ادریسی‌ها و دو منظره اثر غزاله علیزاده است که به‌سبب ظرفیّت روایی و حضور برجستة مؤلفه‌های هویتیِ درون‌متنی انتخاب شده‌اند. این مطالعه با به‌کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و بر اساس «سند مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان»، به تحلیل عناصر مرتبط با هویت فرهنگی ایرانی و اسلامی در این آثار می‌پردازد. این پژوهش با اتکا بر سند «مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان» و رویکرد انتقادی نورمن فرکلاف، با تمرکز بر سازوکارهای زبانی و نشانه‌شناختی، چگونگی بازنمایی مؤلفه‌هایی چون استعمارستیزی، ملی‌گرایی و دفاع از سرزمین، و وحدت میان خرده‌فرهنگ‌ها را در متون روایی بررسی می‌کند. در ادامه، شواهد استخراج‌شده از رمان‌ها در سه سطح تحلیل گفتمان فرکلاف- سطح توصیف، سطح تفسیر و سطح تبیین- تحلیل می‌شوند تا نحوه شکل‌گیری، انتقال و تثبیت گفتمان‌های هویت ملی در ساختار روایی آثار روشن گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر اثر با سازوکارهای روایت، الگوهای شخصیت‌پردازی و بازنمایی کنش‌های اجتماعی، نقش ادبیات را در تبیین، شکل‌دهی و تقابل گفتمان‌های هویتی متنوع در ایران معاصر آشکار می‌سازد.

http://www.irstudies.ir/article_235349_92784024e74dcb2d3f26a0d44fb41470.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 "The Study of Left Student Currents in Iran during the 2000s : A Case Study of Khak Journal and the DAB Group" جریان‌شناسی چپ دانشجویی در ایران دهه ۸۰: مطالعه موردی نشریه خاک و گروه داب 113 158 245944 10.22034/irs.2026.540964.1304 FA حمید احمدی حاجیکلایی استاد مدعو گروه انقلاب اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران محمدصادق پورابراهیم اهوازی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل ایران، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0008-7681-4584 Journal Article 2025 08 12 In the 2000s, leftist student movements, despite their limited scope, gained a notable presence in Iranian universities and influenced the intellectual and political atmosphere of campuses through gatherings, sit-ins, and an emphasis on Marxist praxis. The central questions of this study are: under what conditions did these movements emerge, what trajectory did their activities follow, and why did they ultimately face stagnation and decline? The findings indicate that factors such as an emphasis on Marxist praxis, tactical alliances with Islamic associations, the growing student population, and the relatively open political climate after the presidential election of 1997 facilitated their rise and influence. Conversely, the widespread arrests of December 2007 and internal schisms led to weakened cohesion and the eventual decline of these movements. Employing a descriptive-analytical method and drawing on library sources, interviews, statements, articles by former leftist activists, and internet searches, this study analyzes publications (such as Khak), organizations (such as the Dab group), key splits (labor-oriented and radical left), as well as their interactions with the Office for Strengthening Unity. در دهه ۱۳۸۰ خورشیدی، جریان‌های دانشجویی چپ با وجود گستردگی محدود، حضوری پررنگ در دانشگاه‌های ایران یافتند و از طریق تجمعات، تحصن‌ها و تأکید بر پراکسیس مارکسیستی توانستند بر فضای فکری و سیاسی دانشگاه‌ها اثرگذار شوند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این جریان‌ها تحت چه شرایطی شکل گرفتند، چه مسیری از فعالیت را طی کردند، و چرا در نهایت با رکود و انفعال مواجه شدند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی همچون تأکید بر عمل مارکسیستی، اتحادهای تاکتیکی با انجمن‌های اسلامی، افزایش جمعیت دانشجویی و فضای باز سیاسی پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ زمینه‌ساز رشد و تأثیرگذاری آنان شد. در مقابل، بازداشت‌های گسترده آذر ۱۳۸۶ و انشعابات درونی موجب تضعیف انسجام و افول این جریان گردید. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، مصاحبه‌ها، بیانیه‌ها، مقالات فعالان سابق چپ و جست‌وجوی اینترنتی، به تحلیل نشریات (خاک)، تشکل‌ها (گروه داب)، انشعابات کلیدی (چپ کارگری و رادیکال) و تعاملات آنان با دفتر تحکیم وحدت پرداخته است.

http://www.irstudies.ir/article_245944_6a46a83129520c172f5eef42880ea952.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 The role of leftist fiction in the spread of guerrillaism and the armed struggles of guerrilla movements against the Pahlavi regime (A case study of the Iranian People's Devotion Guerrilla Organization) نقش ادبیات‌ داستانی ‌‌چپ در گسترش چریکیسم و مبارزات‌ مسلحانه جنبش‌های‌چریکی علیه حکومت ‌پهلوی‌دوم (بررسی موردی سازمان ‌چریک‌های‌ فدایی‌ خلق ‌ایران) 159 210 235345 10.22034/irs.2025.546846.1309 FA سعید یعقوبی دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران سید مصطفی ابطحی دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق ، الهیات و علوم سیاسی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران 0009-0006-6494-7078 سید مهدی میرعابدینی استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 13 The main goal of this article, emphasizing the connection between literature and politics, is to examine the impact of fiction on the Iranian communist movement after the August 11 coup. In the domestic arena, political obstruction; widespread American influence; Land reforms, in the external arena of the radical student movement in the 1960s and in the ideological dimension, Latin American Marxism, which reduced the role of the working class to the level of small guerrilla nuclei, provided the grounds for revising and rejecting the civil methods of struggle of patriarchal parties such as the Tudeh Party and the National Front against the Pahlavi regime. With the splits in the Iranian communist movement, the People's Devotion Guerrillas Organization, which represented part of the movement's activities with an armed approach, began its violent struggle. However, in the ideological dimension, another variable also influenced these armed struggles that has been ignored. This article seeks to answer the question: "How do the themes of fiction affect the spread of guerrillaism and the armed struggles of guerrilla movements, especially the Devotion Guerrillas?" Did the people have an effect against the Pahlavi regime? The present study argues using a descriptive-explanatory and documentary method: "The themes of leftist fiction in the world and Iran, by combining the themes of the three schools of romanticism, critical هدف اصلی این مقاله با تاکید بر پیوند ادبیات و سیاست، بررسی تاثیر ادبیات داستانی بر جنبش کمونیستی ایران پس از کودتای 28 مرداد است.در عرصه داخلی انسداد‌سیاسی؛ نفوذ‌ گسترده‌ آمریکا؛ اصلاحات‌ارضی، در عرصه خارجی جنبش‌ رادیکال‌دانشجویی در دهه 1960 و در بُعد ‌ایدئولوژیکی، مارکسیسم ‌آمریکای‌لاتین که در آن نقش‌طبقه‌کارگر را به سطح ‌هسته‌های‌کوچک‌چریکی تقلیل‌می‌داد، زمینه‌های تجدید نظر و نفی روش‌های مدنی مبارزه احزاب پدر‌سالار مانند حزب توده و جبهه ملی را با حکومت پهلوی فراهم کردند.با انشعاب‌ها در جنبش کمونیستی ایران، سازمان چریک‌های فدایی خلق که بخشی از فعالیت‌های جنبش را با مشی مسلحانه نمایندگی می‌کرد، مبارزه قهرآمیز خود را آغاز کرد.اما در بُعد‌ایدئولوژیکی، متغیر دیگری نیز، بر این مبارزات‌مسلحانه تاثیر می‌گذاشت که نادیده گرفته شده است.این مقاله در پی پاسخ به این سوال است:«چگونه مضامین ادبیات‌داستانی‌ بر گسترش چریکیسم و مبارزات ‌مسلحانه‌ جنبش‌های‌ چریکی خاصه فداییان خلق علیه حکومت‌پهلوی‌دوم تاثیر‌می‌گذاشت؟»پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تبیینی و اسنادی استدلال می‌کند:«مضامین ادبیات داستانی چپ در جهان و ایران با تلفیق مضامین سه مکتب رمانتیسم، رئالیسم ‌انتقادی و رئالیسم سوسیالیستی در ترسیم تضاد طبقاتی فقرا و اغنیاء و با خلق قهرمان خیالی یا بازتعریف قهرمان واقعی بواسطه منازعه‌ای‌کردن امر‌سیاسی (خود و دیگری) سبب شدت مباررزه مسلحانه چریک‌های فدایی شده‌است».درون‌مایه‌های ‌ادبیات‌داستانی‌چپ که از آن به ادبیات چریکی یاد می‌شود، عامل موثر در مبانی نظری سازمان و توجیه مبارزه به شمار می‌آمد.

http://www.irstudies.ir/article_235345_56d987b2beaf414496af3b79ba541e55.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Strategic Dimensions of Iran–Italy Military Cooperation under the Pahlavi Regime ابعاد راهبردی همکاری‌های نظامی ایران و ایتالیا در دوره حکومت پهلوی 211 237 229061 10.22034/irs.2025.538805.1301 FA نسا گنجی گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0002-9091-9370 علی‌اصغر رجبی گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران 0009-0005-3577-9223 Journal Article 2025 08 02 Despite receiving limited attention in historical literature, military relations between Iran and Italy during the Pahlavi era were marked by significant strategic and multifaceted dimensions. This article, based on unpublished archival documents, explores the evolution of these relations in two main phases. The first phase (1930s–1940s) was characterized by military training cooperation, the dispatch of Iranian naval officers to Italy, and the overhaul of Iranian naval destroyers. In the second phase (1960s–1970s), cooperation expanded considerably to include specialized training, arms contracts, technology transfer, and participation in the establishment of Iran’s military-industrial infrastructure. Employing a descriptive-analytical approach and drawing on Iranian and non-Iranian archival sources and library materials, the article demonstrates that Iran—pursuing a strategy of diversifying its military suppliers—regarded Italy as a non-hostile partner without a colonial legacy. Meanwhile, Italy sought to solidify its foothold in Iran's lucrative arms market. These collaborations were forged within a framework of mutual interests, the anti-communist discourse of the Cold War, and the Shah’s personal commitment to military modernization. Findings suggest that Iran utilized Italy’s industrial and technological capacities to strengthen its armed forces and reduce dependence on major powers, while Italy, recognizing Iran's geostrategic significance, viewed the country as both a vital arms market and a strategic military-industrial partner. Ultimately, this relationship evolved into a model of military diplomacy between a regional power and a mid-ranking European industrial state. روابط نظامی ایران و ایتالیا در دوران پهلوی دوم، علی‌رغم آن‌که کمتر در ادبیات تاریخی موردتوجه قرارگرفته، از ابعاد متنوع و قابل‌تأملی برخوردار بوده است. این مقاله با تکیه‌بر اسناد آرشیوی، به بررسی سیر تحول این روابط در دو مرحلۀ اصلی می‌پردازد. در مرحلۀ نخست (دهه‌های 1310 و 1320)، همکاری‌ها در قالب آموزش نظامی، اعزام افسران ایرانی به ایتالیا و تعمیر ناوشکن‌های نیروی دریایی ایران صورت گرفت. در مرحلۀ دوم (دهه‌های 1330 و ۱350)، این همکاری‌ها ابعاد گسترده‌تری یافت و شامل آموزش‌های تخصصی، قراردادهای تسلیحاتی، انتقال دانش فنی و مشارکت در احداث صنایع نظامی در ایران شد. مقالۀ حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از اسناد نهادهای ایرانی و غیر ایرانی و همچنین دیگر منابع کتابخانه‌ای نشان می‌دهد که ایران در قالب راهبرد تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان نظامی خود، ایتالیا را به‌عنوان شریکی غیرمتخاصم و فاقد پیشینۀ استعماری برگزید؛ درحالی‌که ایتالیا نیز در پی تثبیت موقعیت خود در بازار تسلیحاتی ایران بود. این همکاری‌ها در بستری از منافع متقابل، گفتمان ضد کمونیستی جنگ سرد و ارادۀ سیاسی شخص محمدرضا شاه برای نوسازی نیروهای مسلح شکل گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایران، در راستای راهبرد نوسازی ارتش و کاهش وابستگی به قدرت‌های بزرگ، از ظرفیت صنعتی و فناوری ایتالیا بهره گرفت؛ درحالی‌که ایتالیا نیز با درک اهمیت ژئواستراتژیک ایران در دوران جنگ سرد، این کشور را به‌مثابه بازار حیاتی تسلیحاتی و شریک صنعتی-نظامی برگزید. این مناسبات درنهایت به الگویی از دیپلماسی نظامی میان یک قدرت منطقه‌ای و یک کشور صنعتی اروپایی بدل شد.

http://www.irstudies.ir/article_229061_e53e693ae1b6592fc8aaf2bf9132a599.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 A Documentary Study of the Activities of the Jewish Agency in Iran and Its Economic Consequences during the Second Pahlavi Era بررسی اسنادی فعالیت آژانس یهود در ایران و پیامدهای اقتصادی آن در دوره پهلوی دوم 237 279 222081 10.22034/irs.2025.518638.1276 FA آسیه حسینی گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بوعلی سینا 0000-0003-0278-7866 Journal Article 2025 04 23 The Jewish Agency is one of the most significant Zionist institutions that played a pivotal role since the early 20th century in facilitating Jewish migration to Palestine and strengthening the economic and demographic foundations of Israel. This article examines the role of this organization during the reign of Mohammad Reza Pahlavi, a period in which—despite the absence of formal diplomatic relations between Iran and Israel—conditions for the Agency’s activities in Iran were available. By utilizing political, religious, and economic networks within the Iranian Jewish community, the Agency was able to systematically guide the migration of Iranian Jews to the occupied territories. The agency’s actions were not limited to encouraging migration; they included financial preparations, passport issuance, establishing contacts with intermediary governments, and facilitating the transfer of migrant families' assets. The main question of this study is how this international organization was able to orchestrate the migration of Iranian Jews and the transfer of their capital to Israel, and what economic consequences this process had for Iran. This research adopts a historical-analytical method and is based on archival documents and historical sources. The findings reveal that the Agency’s activities, while organizing mass migration of Iranian Jews, led to a significant outflow of human and financial capital from Iran. The reduction of skilled labor, withdrawal of commercial investments, and weakening of urban economic sectors were among the tangible consequences. Conversely, the Agency capitalized on this opportunity to reinforce the economic and industrial foundations of Israel, especially during its formative decades. آژانس یهود یکی از مهم‌ترین نهادهای صهیونیستی است که از آغاز قرن بیستم تاکنون نقش محوری در تسهیل مهاجرت یهودیان سراسر جهان به فلسطین و تقویت بنیان‌های اقتصادی و جمعیتی اسرائیل ایفا کرده است. این مقاله به بررسی نقش این سازمان در دوران پهلوی دوم می‌پردازد؛ دورانی که با وجود نبود روابط رسمی دیپلماتیک میان ایران و اسرائیل، زمینه‌هایی برای فعالیت آژانس یهود در کشور فراهم بود. آژانس یهود با بهره‌گیری از شبکه‌های سیاسی، مذهبی و اقتصادی درون جامعه یهودیان ایران، توانست روند مهاجرت یهودیان ایرانی به سرزمین‌های اشغالی را به‌صورت منسجم و سازمان‌یافته هدایت کند. در این راستا، اقدامات این سازمان ‌تنها محدود به تشویق مهاجرت نبود، بلکه شامل آماده‌سازی مقدمات مالی، صدور گذرنامه، ایجاد ارتباطات با دولت‌های واسطه، و حتی تسهیل در انتقال دارایی‌های خانوارهای مهاجر نیز می‌شد. مسأله اصلی در این پژوهش آن است که چگونه این نهاد بین‌المللی توانست مهاجرت یهودیان ایرانی و انتقال سرمایه‌های آن‌ها به اسرائیل را هدایت کند و چه پیامدهایی برای اقتصاد ایران به‌جا گذاشت؟ این مطالعه با روش تحلیل تاریخی و بر پایه‌ی اسناد آرشیوی و منابع تاریخی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد فعالیت آژانس یهود، ضمن سازماندهی مهاجرت جمعی یهودیان ایرانی، به خروج چشم‌گیر سرمایه‌های انسانی و مالی از ایران منجر شد. کاهش نیروی کار ماهر، خروج سرمایه‌های تجاری، و تضعیف برخی فعالیت‌های اقتصادی در مناطق شهری از جمله پیامدهای ملموس این روند بود. در مقابل، آژانس یهود از این فرصت برای تقویت بنیان‌های اقتصادی و صنعتی اسرائیل، به‌ویژه در دهه‌های نخستین تأسیس آن، بهره‌برداری مؤثری کرد.

http://www.irstudies.ir/article_222081_ad5f0aa0fcd6c1259e10793b8795c981.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Anti-peasant policies accompanied by land grabbing by the military during the Pahlavi era: A case study The era of Mohammad Reza Shah سیاست‌های ضد دهقانی همراه با غصب اراضی توسط نظامیان در دوران پهلوی مطالعه موردی دوره محمدرضاشاه 281 307 226754 10.22034/irs.2025.529898.1289 FA انسیه باصری کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، کارشناس گروه مطالعات تاریخی انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ایران 0009-0001-2754-9234 Journal Article 2025 06 13 In many traditional and even modern societies, land ownership has always been one of the most important indicators of wealth, power, and socio-political influence. In Iran, during the Qajar and Pahlavi eras, land ownership played a decisive role in the structure of power and the distribution of resources. During the Qajar era, the concentration of land in the hands of lords and nobles consolidated the foundations of local and governmental power and led to the dependence of the lower classes. But with the rise to power of Reza Shah, the conditions of land ownership changed dramatically. Reza Shah and his close associates, through extensive confiscation of agricultural lands and pastures, concentrated ownership and control of these valuable resources in their own hands. Also, the transfer of a large part of the confiscated lands to the officers and the army corps led to the growth of the army as a new class loyal to his rule, achieving significant political-economic power and influence. Continuing his father's policy, Mohammad Reza Shah gave the military the power to seize and possess lands, so that a significant portion of resources and properties were placed at the disposal of the military forces, and their role in the country's power structure and economy was strengthened. در بسیاری از جوامع سنتی و حتی مدرن، تملک زمین همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ثروت، قدرت و نفوذ اجتماعی ـ سیاسی به شمار آمده است. در ایران نیز، طی دوران قاجار و پهلوی، مالکیت زمین نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار قدرت و تقسیم منابع ایفا کرده است. با روی کار آمدن رضاشاه، شرایط مالکیت اراضی به طور چشمگیری تغییر کرد. رضاشاه و نزدیکان او با غصب گسترده اراضی کشاورزی و مراتع، مالکیت و کنترل این منابع ارزشمند را در دست خود متمرکز ساختند. وی با واگذاری بخش زیادی از زمین‌های مصادره شده به افسران و بدنه ارتش موجب تولد یک طبقه زمیندار وفادار به حکومت شد. در ادامه سیاست پدر، محمدرضا شاه دست نظامیان را برای تصرف و تملک اراضی باز گذاشت؛ به گونه ای که بخش قابل توجهی از منابع و املاک در اختیار نیروهای نظامی قرار گرفت و نقش آن‌ها در ساختار قدرت و اقتصاد کشور تقویت شد. این پژوهش با کاربست نظریه مارکسیستی مالکیت زمین و نظام ارباب- رعیتی به بررسی چرایی و چگونگی تصرف اراضی توسط نظامیان محمدرضاشاه می‌پردازد و به سوال نقش و میزان مشارکت نظامیان در تصرف غیرقانونی اراضی طی دوران حکومت محمدرضا شاه پاسخ می‌دهد. روش مطالعه در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر اسناد و شواهد تاریخی است.

http://www.irstudies.ir/article_226754_3310b2622e16159b8aa97b7c2c3ad09a.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Kheibar Goudarzian’s Affair: A Documentary Study of a Hidden Crisis in Iran-US Relations (1963-1967) ماجرای خیبر گودرزیان؛ مطالعه‌ای اسنادی از یک بحران پنهان در مناسبات ایران و آمریکا (1341-1345/۱۹۶۷-۱۹۶۳) 309 333 235352 10.22034/irs.2025.544708.1307 FA محمدحسین رفیعی مرکز اسناد انقلاب اسلامی Journal Article 2025 09 02 The case of Khaibar Khan Gudarzian, an Iranian businessman residing in the United States, was founded on unfounded allegations and forged documents; yet, due to Mohammad Reza Shah Pahlavi’s acute sensitivity regarding the prestige of the royal family, it escalated into a diplomatic crisis between Iran and the United States. Although the U.S. Senate ultimately dismissed the charges, the protracted legal proceedings and Washington’s inability to resolve the issue promptly were perceived by the Shah as a sign of disregard for Iran’s concerns. This perception undermined mutual trust and, within the tense context of the Cold War, encouraged the Shah to diversify Iran’s foreign partnerships and expand economic cooperation with the Soviet Union. An examination of this case demonstrates how an ostensibly marginal affair could become a decisive factor in international relations, alter the balance between Tehran and Washington, and pave the way for enduring shifts in the orientation of Iran’s foreign policy پرونده خیبرخان گودرزیان، تاجر ایرانی مقیم آمریکا، اگرچه از اساس بر پایه ادعاهای بی‌اساس و اسناد جعلی بنا شده بود، اما به‌دلیل حساسیت محمدرضا شاه پهلوی نسبت به حیثیت خاندان سلطنتی، به بحرانی دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده انجامید. در حالی که سنای آمریکا نهایتاً این اتهامات را مردود اعلام کرد، طولانی شدن فرآیند 5 ساله رسیدگی قضایی و ناتوانی واشنگتن در حل سریع موضوع، از نگاه محمدرضاپهلوی نشانه‌ای از بی‌اعتنایی نسبت به دغدغه‌های ایران در دولت دموکرات جانسون تلقی شد. این برداشت به تضعیف اعتماد متقابل انجامید و در بستر فضای پرتنش جنگ سرد و سابقه روابط سرد ایران و آمریکا در دوره جان اف کندی، شاه را به سمت متنوع‌سازی شرکای خارجی و گسترش همکاری‌های اقتصادی با اتحاد جماهیر شوروی سوق داد. بررسی این پرونده بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا(FRUS) نشان می‌دهد چگونه یک ماجرای ظاهراً حاشیه‌ای توانست در سطح روابط بین‌الملل به عاملی تعیین‌کننده بدل شده، موازنه روابط تهران و واشنگتن را دگرگون سازد و زمینه‌ساز تغییرات پایدار در جهت‌گیری سیاست خارجی ایران نسبت به شوروی گردد.

http://www.irstudies.ir/article_235352_c92dd7317a53fb61d923809fc8b74553.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 The Islamic Revolution according to the oral history of the agents of the second Pahlavi government انقلاب اسلامی به روایت تاریخ شفاهی کارگزاران حکومت پهلوی دوم 335 373 243362 10.22034/irs.2026.559743.1328 FA مهدی قنواتی مدرس دانشگاه آزاد Journal Article 2025 11 14 The present study was written with the aim of examining the attitudes and understanding of Pahlavi government officials towards the developments leading to the Islamic Revolution. In this article, the method of content analysis has been used to systematically extract patterns in oral history data. In this method, there are different bases for categorizing themes, and the findings have been categorized based on a network of themes, namely basic, organizing, and comprehensive themes. The data extracted from the interviews of Pahlavi government officials have been categorized into four comprehensive themes that reflect the pattern that governs their interviews, and show that there was a wrong analysis of the revolutionary developments in the minds of the officials and that they did not realize the transition of society from their comfortable government until the last days. After leaving the country, they did not show a correct understanding of the developments and were watching for the collapse of the Islamic Republic system in the short term, although they themselves were disappointed with the return of the monarchy to Iran. A correct and accurate understanding of political and social developments is the most important pillar for good governance for officials. In the absence of such understanding, the government will not be able to properly understand its problems and formulate policies to solve them, and as a result, the government will lag behind the developments in society پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش و درک کارگزاران حکومت پهلوی نسبت به تحولات منتهی به انقلاب اسلامی به رشته تحریر در آمده است. در این مقاله از روش تحلیل مضمون استفاده شده است تا به کمک آن بتوان الگوهای موجود در داده های تاریخ شفاهی را به شکل منظم استخراج نمود. در این روش مبانی متفاوتی برای دسته بندی مضامین وجود دارد که یافته ها بر مبنای شبکه مضامین یعنی مضمون پایه، سازمان دهنده و فراگیر دسته بندی شده اند. داده های استخراج شده از مصاحبه های کارگزاران حکومت پهلوی در چهار مضمون فراگیر که نشان دهنده الگوی حاکم بر مصاحبه های آنهاست دسته بندی شده و نشان می دهد که تحلیل غلطی از تحولات انقلابی در ذهن کارگزاران وجود داشت و آنها تا آخرین روزها متوجه گذر جامعه از حکومت مطبوع خود نشدند. اینان بعد از خروج از کشور نیز درک درستی از تحولات بروز نداده و مترصد سقوط نظام جمهوری اسلامی در کوتاه مدت بودند هر چند که خود آنها از بازگشت مجدد سلطنت به ایران ناامید بودند. فهم درست و دقیق تحولات سیاسی اجتماعی نزد کارگزاران مهم ترین رکن برای حکمرانی صحیح می باشد. در صورت فقدان چنین درکی حاکمیت قادر به فهم درست مسائل خود و سیاست گذاری جهت حل آنها نخواهد بود در نتیجه حکومت از تحولات جامعه عقب می ماند.

http://www.irstudies.ir/article_243362_841065e57cdedea2a4c68c3671274d03.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 The process of holding the National Assembly elections in Kermanshah province in the decade leading up to the Islamic Revolution (1971-1978) روند برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی در حوزۀ کرمانشاه در دهۀ منتهی به انقلاب اسلامی (1357-1350ش) 375 405 235346 10.22034/irs.2025.544016.1306 FA ابتهاج سلیمی استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-8832-4787 Journal Article 2025 08 29 Abstract The present study examines the process of holding the National Consultative Assembly elections in the Kermanshah constituency from 1971 to 1978, with regard to political and social factors and their impact on electoral behavior on the eve of the Islamic Revolution. During this period, the Pahlavi regime, by establishing a single-party system and directly intervening in the electoral process, tried to use official institutions, including the National Consultative Assembly, to consolidate its political authority. The present study, using a descriptive-analytical method and based on library studies and citing archival documents, especially documents of the Islamic Revolution and domestic press, seeks to answer the question of how the elections were held in the twenty-third and twenty-fourth terms of the National Consultative Assembly in Kermanshah and what challenges they faced? The findings show that the elections in Kermanshah, like other constituencies in the country, were not held without the intervention of the government, government officials, and tribal and tribal leaders, but rather were held in an atmosphere of order and complete control of the government. These results indicate that the ethno-social context of Kermanshah played an important role in the formation of popular demands, but the authoritarian structure of the Pahlavi regime limited the possibility of this being realized. Keywords: Kermanshah, National Assembly elections, Revolutionary Decade, Political Participation. . چکیده پژوهش حاضر به بررسی روند برگزاری انتخابات مجلس شورای ملی در حوزۀ انتخابی کرمانشاه از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ش می‌پردازد و عوامل سیاسی و اجتماعی و تأثیر آن بر رفتار انتخاباتی در آستانۀ انقلاب اسلامی را مورد توجه قرار می‌دهد. در این دوره، رژیم پهلوی با ایجاد نظام تک‌حزبی و مداخله مستقیم در روند انتخابات، تلاش داشت نهادهای رسمی، از جمله مجلس شورای ملی را در جهت تحکیم اقتدار سیاسی خود به‌کار گیرد. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و اسناد آرشیوی، به‌ویژه اسناد مربوط به انقلاب اسلامی و مطبوعات داخلی، به بررسی این موضوع می پردازد که انتخابات دوره‌های بیست‌وسوم و بیست‌وچهارم مجلس شورای ملی در کرمانشاه چگونه برگزار شد و چه چالش‌هایی پیش‌روی آن قرار داشت. یافته‌ها نشان می‌دهد برگزاری انتخابات در کرمانشاه، همچون سایر حوزه‌های کشور، بدون دخالت حکومت، مأموران دولتی و سران ایلات و عشایر برگزار نمی‌شد و در واقع در فضایی فرمایشی و تحت نظارت و کنترل کامل حکومت انجام می‌گرفت. این نتایج بیانگر آن است که بستر قومی–اجتماعی کرمانشاه در شکل‌گیری مطالبات مردمی نقش مهمی ایفا می‌کرد، اما ساختار اقتدارگرای رژیم پهلوی امکان تحقق آن را محدود ساخته بود. واژه‌های کلیدی: کرمانشاه، انتخابات مجلس شورای ملی، دهۀ انقلاب، مشارکت سیاسی

http://www.irstudies.ir/article_235346_33a091992ff3bbe95618be5980c9e14f.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 7 14 2026 02 20 Signs of the Islamic Revolution's Flourishing, Centered on the "Bloody Uprising of Qom on January 19" in Bushehr Province According to Documents (January 1977 to August 1978) نشانه‌های شکوفایی انقلاب اسلامی با محوریت «قیام خونین 19 دی‌ماه قم» در استان بوشهر به روایت اسناد (دی‌ماه 1356 تا مرداد 1357) 407 450 235356 10.22034/irs.2025.543491.1305 FA ماشاءاله عالی حسینی دکتری مدرسی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، مدرس دانشگاه خلیج فارس بوشهر Journal Article 2025 08 27 The uprising of January 19, 1977, occurred in response to Imam Khomeini's decree against the imperialist tyranny. A number of people were martyred. Following that, the epic of the 1940s took shape. Tabriz, Yazd, Jahrom, Tehran, and Ahvaz witnessed bloody demonstrations in honor of the martyrs of Qom, one after another. This marked the beginning of the first stage of the Islamic Revolution and the emergence of its signs. The important and influential role of the epic of the 1940s led to the emergence of signs of revolution in various regions, including Bushehr province. The present article, by delving into documents and narrations, studies and examines the signs, focusing on the "Bloody Uprising of January 19, Qom" of this stage of the developments of the Islamic Revolution in the province.Therefore, the question of "How did the signs of the Islamic Revolution centered on the "bloody uprising of January 19, 1977 in Qom" crystallize in Bushehr province during the period (January 1977 to August 1978)?" is the main issue of the research. The research is qualitative and is conducted in a "descriptive-analytical" manner. Also, information is collected based on documentary sources - SAVAK documents and oral interviews, and through content analysis and comparative methods.The findings also show the underlying signs of change in dimensions such as the activation of popular unity nuclei, the rapid growth of anti-tyrant participation, the role played by women, and the readiness of the people of Bushehr province to engage in armed resistance to the regime. واقعه قیام ۱۹ دی در سال ۱۳۵۶، در پی پیروی از فرمان امام خمینی علیه طاغوت شاهنشاهی رخ داد. و تعدادی به شهادت رسبدند.به دنبال آن، حماسه چهلم ها، شکل گرفت. تبریز، یزد، جهرم،تهران و اهواز، یکی پس از دیگری شاهد تظاهرات خونین درگرامیداشت شهدای قم شد. تا شروعی برمرحله اول انقلاب اسلامی وظهور نشانه های آن گردد. نقش مهم و تأتیرگذار حماسه چهلم ها، ظهور نشانه‌های انقلاب را در مناطق مختلف و از جمله در استان بوشهر موجب شد. مقاله حاضر با کنکاش در اسناد و روایات ، به مطالعه و بررسی نشانه‌ها با محوریت «قیام خونین 19 دی‌ماه قم» این مرحله از تحولات انقلاب اسلامی استان می پردازد. از این رو، پرسشِ «چگونه نشانه های انقلاب اسلامی با محوریت « قیام خونین 19 دی ماه قم » در فاصله زمانی(دی ماه 1356 تا مرداد 1357) در استان بوشهر تبلوریافت؟» مسئله اصلی پژوهش است. تحقیق، از نوع کیفی بوده و به شیوه «توصیفی - تحلیلی» صورت می‌گیرد. همچنین، جمع‌آوری اطلاعات باتکیه‌بر منابع اسنادی - سندهای ساواک و مصاحبه‌های شفاهی و به طریق تحلیل محتوی و روش مقایسه‌ای حاصل می‌شود. یافته‌های نیز، نشانه‌های زیر بنایی تحول را در ابعادی چون؛ فعال‌شدن هسته‌های اتحاد مردمی، رشد سریع مشارکت‌های ضد طاغوتی تا نقش‌آفرینی بانوان و آمادگی مردم استان بوشهر بر مقاومت مسلحانه با رژیم، نشان می‌دهد.

http://www.irstudies.ir/article_235356_4699a3e502a25195d0da42602021e16c.pdf