مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 The process of spreading the identity of the Islamic Revolution of Iran on the path to victory from the perspective of local history researches روند فراگیر شدن هویت انقلاب اسلامی ایران در مسیر پیروزی از منظر پژوهش‌های تاریخ محلی 10 58 221016 10.22034/irs.2025.503345.1256 FA ایمان حسین قزل ایاق دکتری علوم سیاسی، (گرایش مسائل ایران)، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. محمد باقر خرمشاد استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران . ابراهیم برزگر استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. غلامرضا خواجه سروی استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2025 01 30 Despite the multivariate nature of the revolution as a social and political phenomenon, what is considered the central point is how the identity of the revolution was formed and expanded. For example, the Islamic nature of the Iranian Revolution of 1979 was also the product of the process of identity formation based on political Islam led by Imam Khomeini (RA). This article attempts to analyze the experience of expanding the identity of the Islamic Revolution in different provinces. The method used in this article will be qualitative with a meta-synthesis strategy. The article seeks to answer the question of how the formation and expansion of Islamic identity in the Iranian Revolution of 1979 took place in different cities? The findings of this research show that following the drawing of a broad identity in the form of political Islam for the revolutionary movement by Imam Khomeini, gradually other activists influenced by different ideas and intellectual tendencies and the general public in the geographical area of Iran have advanced the orientation of their revolutionary activism based on the identity of political Islam. با وجود چندمتغیره‌بودن انقلاب به عنوان ابرپدیدۀ اجتماعی و سیاسی، آنچه نقطۀ مرکزی محسوب می‌شود، چگونگی شکل‌گیری و گسترش هویت انقلاب است. چنان‌که ماهیت اسلامی انقلاب سال 1357 ایران نیز محصول روند هویت‌بخشی برمبنای اسلام سیاسی به رهبری امام خمینی بوده است. در این مقاله تلاش می‌شود تجربۀ گسترش هویت انقلاب اسلامی در استان‌های مختلف، مورد واکاوی قرار گیرد. روش مورد استفاده در این مقاله از نوع کیفی با راهبرد فراترکیب خواهد بود. مقاله درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال است که شکل‌گیری و گسترش هویت اسلامی در انقلاب 1357 ایران در شهرهای مختلف، چگونه صورت گرفته است؟ یافتۀ این پژوهش نشان می‌دهد به‌دنبال ترسیم هویتی فراگیر در قالب اسلام سیاسی برای جنبش انقلابی توسط امام خمینی، به‌تدریج سایر کنشگران متأثر از اندیشه‌ها و گرایش‌های فکری مختلف و عموم مردم در پهنۀ جغرافیای ایران، جهت‌گیری کنشگری انقلابی خود را با تأسی از هویت اسلام سیاسی پیش برده‌اند.

http://www.irstudies.ir/article_221016_691983ad021bf2a65a708f57d17595b8.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 The Role and Function of the Sāzmān-e Jalb-e Sayyāhān in the Construction and Development of Tourism Civil Infrastructure in Mazandaran during the year 1342 until 1353 نقش و عملکرد سازمان جلب سیاحان در ساخت و توسعه زیرساخت‌های عمرانی گردشگری در مازندران سال های 1353-1343 ش 59 95 220120 10.22034/irs.2025.510133.1269 FA حسین شجاعی دیوکلائی استادیار گروه تاربخ.دانشکده علوم انسانی و اجتماعی. دانشگاه مازندران. بابلسر. ایران. 0000-0002-8714-0692 زمانه حسن نژاد دکتری تاریخ ایران و مدرس مدعو، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0009-0000-4447-0950 Journal Article 2025 03 03 An examination of the history of the tourism industry in Iran necessitates a thorough investigation into the roles and functions of organizations responsible for tourism, particularly in Iran’s contemporary history, drawing upon the archival records of these organizations. Among these entities is the Organization for the Attraction of Tourists (Sāzmān-e Jalb-e Sayyāhān), which served as the steward of tourism in Iran from 1964 to 1974. Possessing its own structure and organization, this entity undertook numerous activities in provinces such as Mazandaran, which boasted considerable tourism potential. Accordingly, this research endeavors, through the application of historical research methods and the utilization of archival documents and materials, to formulate and address the question; What was the role and function of the Organization for the Attraction of Tourists in the construction and development of tourism-related infrastructural projects in Mazandaran during the Pahlavi II era? The research findings indicate that the establishment of the Organization for the Attraction of Tourists as a department within the Prime Ministry in Iran in May 1963 led to the formation of provincial and Sub-provincial level branches of this organization in various provinces across the country, including Mazandaran. In the province of Mazandaran, with the objective of fostering the growth and development of tourism this organization undertook numerous measures. Prominent among these endeavors was the construction and expansion of tourism-related infrastructural projects. The construction of Seaside resort (plāzh) in coastal cities, the development of road networks to facilitate tourist access to tourism areas—including roads perpendicular to the sea and forest roads—and, ultimately, the establishment of Forest Recreation Areas (park-hā-ye jangali) constituted the most significant actions of the Organization for the Attraction of Tourists in the construction and development of tourism infrastructure in Mazandaran during the Pahlavi II era, spanning the years 1963 to 1974. بررسی تاریخچه صنعت گردشگری در ایران نیازمند واکاوی نقش و عملکرد سازمانهای متولی گردشگری مخصوصاً در تاریخ معاصر ایران با تکیه‌بر اسناد آرشیوی این سازمانها است. ازجمله این سازمانها، سازمان جلب سیاحان است که در سالهای 1343.ش تا 1353.ش در ایران متولی امر گردشگری بود. این سازمان با ساختار و تشکیلات خود در استان‌هایی مانند مازندران که از پتانسیلهای گردشگری برخوردار بود فعالیت‌های متعدد انجام داد. بر این اساس این پژوهش درصدد است تا با استفاده از روش تحقیق تاریخی و بهره‌گیری از اسناد و مدارک آرشیوی به طرح و پاسخ‌گویی این پرسش بپردازد که نقش و عملکرد سازمان جلب سیاحان در ساخت و توسعه زیرساختهای عمرانی گردشگری در مازندران عصر پهلوی دوم چه بود؟ یافتههای تحقیق نشان میدهد که تشکیل سازمان جلب سیاحان به‌عنوان یکی از معاونتهای نخستوزیری در ایران در اردیبهشت 1342.ش به تشکیل شعب استانی و شهرستانی این سازمان در استانهای مختلف کشور ازجمله در مازندران منجر شد. این سازمان در استان مازندران به‌منظور رشد و توسعه گردشگری اقدامات متعددی انجام داد. ازجمله این اقدامها ساخت و توسعه زیرساخت‌های عمرانی گردشگری بود. ساخت پلاژ در شهرهای ساحلی، توسعه شبکه راهها به‌منظور سهولت در دسترسی گردشگران به مناطق گردشگری ازجمله راههای عمود بر دریا و راههای جنگلی و بالاخره احداث پارکهای جنگلی مهم‌ترین اقدامات سازمان جلب سیاحان در ساخت و توسعه زیرساختهای عمرانی گردشگری در مازندران دوره پهلوی دوم طی سالهای 1342.ش تا 1353.ش بود.

http://www.irstudies.ir/article_220120_95366f7ed09243395c2c2910133e3785.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Iran's regional policies in Iraq based on SAVAK documents from the fall of the monarchy to the rise of the Baath Party سیاست‌های منطقه‌ای ایران در عراق بر پایه اسناد ساواک (از سقوط پادشاهی تا قدرت‌گیری حزب بعث) 96 125 220222 10.22034/irs.2025.507679.1264 FA محمدحسین رفیعی دکتری تاریخ اسلام، پژوهشگر مرکز اسناد انقلاب اسلامی Journal Article 2025 02 19 The present study examines the position and importance of Iran in the Persian Gulf region during the Cold War era in 1958-1968, which had become a campaign of confrontation between the East and the West. In this campaign, the newly established SAVAK organization monitored the activities of Soviet agents in the region and implemented the policies of the central government of Iran, and Iraq had become the most important arena of this campaign. After the coup of Abdul Karim Qasim in 1958, Iraq changed from an ally of the Western bloc to a base for expanding Soviet influence, so SAVAK played an important role in monitoring, neutralizing, and reacting to these threats. This study first examines the activities of SAVAK's foreign intelligence based on existing documents and analyzes the rapid developments in Iraq in the First Republic (Abdul Karim Qasim) and the Second Republic (Abdul Salam and Abdul Rahman Aref) on this basis. These rapid developments, which were a complete reflection of the changing power relations in the Cold War era in the Persian Gulf and West Asia, The present study next analyzes Iran's regional policies regarding Iraq and evaluates their success or failure, and examines the role of SAVAK in this. Understanding the strategy of containment without military conflict and using the Kurdish element in Iraq's internal relations with the cooperation of Mossadare all different aspects that the relationship between the compilation of information and the implementation of policies by SAVAK will be examined in each of these topics. پژوهش حاضر به بررسی جایگاه و اهمیت ایران در منطقه خلیج‌فارس در دورة جنگ سرد در سال‌های 1337-1347ش/1958-1968م می‌پردازد که در آن دهه تبدیل به عرصه کارزار و رویارویی دو جبهه شرق و غرب شده بود. سازمان تازه‌تأسیس ساواک در این کارزار رصدکننده فعالیت‌های عوامل شوروی در منطقه و مجری سیاست‌های دولت مرکزی ایران بود و کشور عراق تبدیل به مهم‌ترین عرصة این کارزار شده بود. عراق پس از کودتای عبدالکریم قاسم در سال 1338ش، از یک هم‌پیمان بلوک غرب تبدیل به پایگاه گسترش نفوذ شوروی شد، بنابراین ساواک نقش مهمی در رصد، خنثی‌سازی و عکس‌العمل متقابل نسبت به این تهدیدات داشت. این پژوهش ابتدا به چگونگی فعالیت اطلاعات خارجی ساواک بر پایة اسناد موجود پرداخته و روند سریع تحولات عراق را در جمهوری اول (عبدالکریم قاسم) و جمهوری دوم (عبدالسلام و عبدالرحمن عارف) بر این مبنا مورد تحلیل قرار داده است. این تحولات پرشتاب که آینه تمام‌نمایی از تغییر در مناسبات قدرت در دورة جنگ سرد در منطقه خلیج‌فارس و غرب آسیا بود با نقش‌آفرینی محمدرضا پهلوی، جمال عبدالناصر و رژیم صهیونیستی در عراق بسیار پرالتهاب و تنش دنبال می‌شد. پژوهش حاضر در گام بعدی به چیستی و چرایی سیاست‌های منطقه‌ای ایران در قبال تحولات عراق و ارزیابی موفقیت یا عدم‌موفقیت آن سیاست‌ها پرداخته و نقش ساواک را در این میان موردبررسی قرار می‌دهد. به‌عبارت‌دیگر، شناخت استراتژی مهار بدون درگیری نظامی و استفاده از عنصر کُردی در تغییر مناسبات داخلی عراق با همکاری سرویس اطلاعاتی رژیم صهیونیستی (موساد)، به‌‌رغم عدم‌همراهی ایالات‌متحده در بدو امر، همگی از جوانب مختلفی هستند که رابطه میان تدوین اطلاعات و اجرای سیاست‌ها توسط ساواک در هریک این موضوعات موردبررسی قرار خواهد گرفت.

http://www.irstudies.ir/article_220222_169a052c3fce59bea786a477b37f465e.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Analysis of the political life of the Rashidian family during the Pahlavi era within the framework of the theory of the comprador bourgeoisie واکاوی حیات سیاسی خاندان رشیدیان در دوره پهلوی در چهارچوب نظریه بورژوازی کمپرادور 126 170 219826 10.22034/irs.2025.505459.1260 FA مجتبی سلطانی احمدی دانشیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0001-6123-8512 محمدحسن پورقنبر پژوهشگر تاریخ معاصر و دانش آموخته دکتری تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0009-0007-6669-2723 روح الله سلگی استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. 0009-0000-5493-7382 Journal Article 2025 02 09 This article, focusing on the actions of a right-wing group in contemporary Iran, namely the Rashidian family, seeks to analyze their political performance with the aim of explaining their conservative nature in the field of domestic politics. Therefore, the research was developed around the following question: What is the level and extent of the Rashidian conservatism in the field of domestic politics and based on what actions can it be evaluated?In this regard, using library resources based on collecting data from documents, press, and historical books, and the analytical research method based on the theory of social stratification with an emphasis on the policy of the comprador bourgeoisie in the field of domestic politics, the authors of these lines found that the Rashidian family, attempted to adopt approaches in the political sphere that naturally led them towards extreme and extreme conservatism. Actions such as interacting with parts of the marginalized and urban thugs who were traditionally conservative and opposed to reforms in the political arena, collaborating with right-wing political figures and groups, who not only had a reactionary nature in the political sphere, and on the other hand, confronting nationalist figures such as Mosaddeq, trying to keep the main core of power, the Shah, away from the arrowhead of society's criticism, fighting the Tudeh Party who wanted radical changes, and even seriously challenging the technocratic reformists, all indicated the extremely right-wing and conservative nature of the Rashidians and their gang in the field of domestic politics. این مقاله‌‌، ‌با تمرکز بر کُنش‌های یک گروه راست‌‌گرا در ایرانِ معاصر یعنی خاندان رشیدیان‌‌، ‌درصدد واکاوی عملکرد سیاسی آن‌‌ها با هدف تبیین ماهیّت محافظه‌‌کارانه‌‌شان در حوزه سیاست داخلی کشور می‌‌باشد‌‌، ‌ازین‌‌رو‌‌، ‌پژوهش بر محور این سوال تدوین گردید که :محافظه‌‌کاری رشیدیان‌‌ها در عرصه سیاست داخلی در چه سطح و اندازه‌‌ای بوده و بر مبنای چه کُنش‌‌هایی قابل‌‌ارزیابی می‌‌باشد؟ در این راستا‌‌، ‌با استفاده از منابع کتابخانه‌‌ای بر مبنای گردآوری داده‌‌ها از اسناد‌‌، ‌مطبوعات و کتاب‌‌های تاریخی‌‌، ‌و شیوه پژوهش تحلیلی بر اساس نظریه قشربندی اجتماعی با تأکید بر خط‌‌مشی قشر بورژوازی کمپرادور در حوزه سیاست داخلی‌‌، ‌نویسندگان این سطور دریافتند که خاندان رشیدیان به‌مثابه سرمایه‌‌داران وابسته و به‌عبارتی‌دیگر بورژوا کمپرادور‌‌، ‌مبادرت به اتخاذ رویکردهایی در حوزه سیاسی نمودند که به‌‌طور -طبیعی آنها را به‌‌سمت محافظه‌‌کاری از نوع افراطی و شدید سوق داد. اقداماتی همچون تعامل با بخش‌‌هایی از فرودستان حاشیه‌‌نشین و اراذل‌واوباش شهری که به‌‌طور سنّتی محافظه‌‌کار‌‌، ‌مخالف اصلاحات در عرصه سیاسی بوده‌‌، ‌همکاری با رجال و گروه‌‌های سیاسی راست‌‌گرا به‌‌ویژه سیدّضیا که نه تنها ماهیّتی ارتجاعی در حوزه سیاسی داشته‌‌، ‌بلکه با انگلستان نیز در ارتباط بودند و در سوی دیگر‌‌، ‌تقابل با شخصیت‌‌های ملّی‌‌گرا همچون مصدّق‌‌، ‌تلاش برای دورنگه داشتن هسته اصلی قدرت یعنی شاه از نوک پیکان انتقادات جامعه با هدف حفظ ساختار سیاسی‌‌، ‌مبارزه با حزب توده که خواهان تغییرات رادیکال بودند‌‌، ‌و حتّی چالش جدّی با اصلاح‌‌طلبان تکنوکرات که درصدد تغییرات نسبی در ساختار حاکمیّت بودند‌‌، ‌نشانگر ماهیّت شدیداً محافظه‌‌کار رشیدیان‌‌ها و دارودسته آنان در عرصه سیاست داخلی داشت.

http://www.irstudies.ir/article_219826_15e324ed4d0d34fe6a1638c39cac3949.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 An analysis of the formation of the Minor Union of Southern Khans in 1325/1946 CE, with the emphasis on the role of Fath Allah Khan Hayat Davoudi. (Based on newly found documents of SAVAK) واکاوی نحوه‌ی تشکیل اتحادیه صغیر خوانین جنوب در سال 1325ش/1946م با تأکید بر نقش فتح اله خان حیات داودی (بر اساس اسناد نویافته ساواک) 171 206 220119 10.22034/irs.2025.505283.1261 FA حسین عبداله پور دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران. حبیب اله سعیدی نیا دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران. علی رسولی استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران. Journal Article 2025 02 09 The period of 1320s is considered as an important era of Iran's contemporary history with lots of turbulence. Plentiful number of remarkable national and international events distinguishes this time section. During this decade some parts of the country witnessed the formation and evolution of several separatist, sectarian and tribal armed risings and unions. Consequently these groups could successfully take a few vast territories under their control for a while. Therefore investigating the entity, objectives and agents of the mentioned challenging movements can light up some unknown angles of Iran's contemporary history and especially the era of Mohammad Reza Shah. Accordingly this research tries to find out the intentions and activities of minor union of southern landlords led by Fath Allah Khan Hayat Davoudi in 1325. Finding out the reasons, factors and backgrounds of the formation of the union makes up the main question of the survey. Study findings which are achieved by the newly found documents approve that this armed rising was not a real nationalist movement and basically was designed by the central government in order to confront the separatist manoeuvres by the Toudeh Party and Democrat Communion supported by Soviet Union in north west of country. When the other sects were suppressed and the occupied territories were evacuated, the southern unions in cooperation with Qavam's cabinet, retreated and after delivering the weapons, the lords were forgiven. This research follows descriptive_ analytic method and library resources and archived documents of SAVAK were applied to accomplish the survey. دهة 1320 ش از جمله ادوار مهم و پرتلاطم تاریخ معاصر ایران محسوب می‌شود. این مقطع زمانی مصادف با تحولات و رویدادهای پرمخاطره‌ای در سطح بین‌المللی و در داخل کشور بوده است. یکی از رخدادهای شایان‌توجه این دوره شکل‌گیری قیام مسلحانة چندین اتحادیة تجزیه‌طلب، فرقه‌ای و عشایری در نقاطی از کشور بوده که برای مدتی توانستند کنترل سیاسی و امنیّتی چندین استان بزرگ را به‌دست‌ گیرند، بنابراین بررسی ماهیت، اهداف و بازیگران این حرکت‌های پرچالش می‌تواند ابعاد ناشناختة دیگری از تاریخ معاصر ایران را به‌خوبی روشن سازد. بر همین مبنا، مسئله پژوهش حاضر بررسی و مطالعه اهداف و اقدامات اتحادیة صغیر خوانین جنوب به رهبری فتح‌اله خان حیات‌داودی در سال 1325 ش است. پرسش این است که زمینه‌ها، علل، عوامل و چرایی شکل‌گیری این اتحادیه چه بوده و به چه سرانجامی رسید؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که تشکیل اتحادیه و حرکت مسلحانه آن ‌یک طرح ملی و برنامه‌ریزی‌شده توسط دولت مرکزی بوده که به‌منظور مقابله با اقدامات تجزیه‌طلبانة حزب توده و فرقه دموکرات آذربایجان در شمال‌غرب کشور اجرایی می‌شد. پس از سرکوب فرقة مذکور و آزادسازی مناطق اشغالی، سران اتحادیه در تعامل با دولت قوام‌السلطنه و با تحقق برخی از خواسته‌هایشان با عقب‌نشینی و تحویل سلاح‌های غنیمتی به ارتش، مورد عفو عمومی قرار گرفتند. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از اسناد آرشیوی ساواک به رشته تحریر درآمده است.

http://www.irstudies.ir/article_220119_c356fbf6280d67ef9d63c40c2f855f30.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 The role of value-oriented Islamism discourse in the continuation of imposed war بررسی تاثیرات گفتمان نظام حاکمیتی ایران و عراق در تداوم جنگ تحمیلی 207 239 219903 10.22034/irs.2025.508366.1266 FA هادی قیصریان فرد دانش‌آموخته مقطع دکتری ‌تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 02 23 Some experts and even war commanders believe that Iran should have accepted something like Resolution 598 after conquering Khorramshahr in 1982 and ended the war; Because with the conquest of Khorramshahr and the retreat of Iraq to the original borders, this possibility was realized and Iran could end the war with a political maneuver. . But why does this not happen and the war continues? It is a question that will be addressed in this research based on the discourse analysis of the governance system of the two countries of Iran and Iraq. The claim raised in the current research emphasizes the failure to achieve the ideal goals of the warring countries. The research method will be descriptive-analytical and with the approach of discourse analysis and drawing and interpreting the discourse space that dominates the two countries of Iran and Iraq in the period of the war after the conquest of Khorramshahr. Certainly, by drawing and knowing such a space, the reasons and not the reasons for the continuation of the war, which are ideological and religious issues, will be revealed to the audience as research findings. The method of collecting information is in the form of library and documents . برخی‌کارشناسان ‌و حتی‌ فرماندهان‌‌ جنگ، براین ‌باورند که ایران میباید بعد از فتح خرمشهر در سال1361 شرایطی مثل قطعنامه 598 را میپذیرفت و به جنگ خاتمه میداد؛ زیرا با فتح خرمشهر و عقب‌نشینی عراق به مرزهای اولیه این امکان محقق شده بود و ایران میتوانست با یک مانور سیاسی جنگ را تمام کند. اما چرا این امر اتفاق نیفتاد و جنگ ادامه پیدا کرد، پرسشی است که در این پژوهش براساس تحلیل گفتمان نظام حاکمیتی دو کشور ایران و عراق به آن پرداخته خواهد شد. مدعای مطرح‌شده در پژوهش حاضر به عدم‌تحقق خواسته‌ها و اهداف طرفین درگیردر جنگ تأکید دارد. پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به ﺗﺮﺳﻴﻢ و تفسیر ﻓﻀﺎی گفتمانی ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮﻛﺸﻮر اﻳﺮان در مقطع ﺟﻨﮓ بعد از فتح خرمشهر خواهد پرداخت. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که دﻻیل تداوم ﺟﻨﮓ بعد از فتح خرمشهر در خرداد 1361، حاصل ‌تغییرات در نظام‌ گفتمان حاکمیتی‌ ایران ‌از ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻣﺼﻠﺤﺖﮔﺮای اﺳﻼﻣﻲ به گفتمان آرﻣﺎنﮔﺮاﻳﻲ ارزشﻣﺤﻮر مبتنی بر مباحث ایدئولوژیک و اعتقادی بوده است. شیوه‌ جمع‌آوری ‌اطلاعات و داده‌های تحقیق نیز روش پژوهش در منابع اسنادی وکتابخانه‌ای است.

http://www.irstudies.ir/article_219903_6f67e2ab88c907bc1a2e9d93f6c59371.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Review of the Structure and Function of the West Special Property Administration (1304-1320) بررسی ساختار و کارکرد تشکیلات اداره املاک اختصاصی غرب (1304- 1320) 272 322 220173 10.22034/irs.2025.511849.1270 FA مطلب مطلبی استادیار تاریخ. عضو هیئت علمی پژوهشکده اسناد. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. 0000-0001-8041-9749 Journal Article 2025 03 11 Raza Shah began purchasing properties and real estate in various regions of the country, including Kermanshah, during his years as Prime Minister. Although there is no precise information about the details of his properties and real estate during his tenure, they had expanded to such an extent that immediately after the change of dynasty, an organization was established to manage them under the Office of the Imperial Accounting. Two branches were set up, titled "Coastal Private Properties" centered in Sari and "Royal Western Properties" based in Harunabad. The ambiguity and issue of this research are the structure and function of the organization and how these properties were managed. The aim is to provide answers using a descriptive-analytical method and archival documents. The research results indicate that the management of private properties and the associated offices and institutions had a purposeful and planned organization that operated in a coordinated manner with the goal of both quantitative and qualitative development of the properties within its scope. رضاشاه از سال‌های نخست‌وزیری اقدام به خرید املاک و مستغلاتی در نواحی مختلف کشور و ازجمله کرمانشاهان کرد. باوجودی‌که از کمّ و کیف دقیق املاک و مستغلات وی در دوران نخست‌وزیری اطلاع دقیقی در دست نیست، اما املاک وی به‌اندازه‌ای توسعه کمّی یافته بود که بلافاصله پس از تغییر سلطنت تشکیلاتی برای ادارة آن در ذیل دفتر مخصوص محاسبات شاهنشاهی تأسیس شد و دو شعبه از آن با عنوان املاک اختصاصی ساحلی با مرکزیت ساری و املاک غرب شاهانه با مرکزیت هارون‌آباد دائر گردید. ابهام و مسئله این پژوهش تبیین ساختار و کارکرد تشکیلات و چگونگی ادارة این املاک است؟ تلاش بر آن است با روشی توصیفی- تحلیلی و با استفاده از اسناد آرشیوی بدان پاسخ داده شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ادارة املاک اختصاصی و اداره‌ها و مؤسسه‌های وابسته به آن دارای تشکیلاتی هدفمند و با برنامه ازپیش‌تعیین‌شده بود که به‌صورت هماهنگ و با هدف توسعه کمّی و کیفی املاک تحت قلمرو فعّالیّت داشتند.

http://www.irstudies.ir/article_220173_a560e814800da24bc8774f21081081d9.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 The Impact of the Pahlavi Government's Cultural Policies on the Evolution of Fiction Literature,1925-1979 تأثیر سیاست‌های فرهنگی دولت پهلوی بر تحول ادبیات داستانی ۱۳۰۴–۱۳۵۷ ش 272 322 220307 10.22034/irs.2025.500085.1248 FA الهام معصومی نژاد دانشجوی دکتری سیاستگذاری عمومی،دانشکده حقوق، الهیات وعلوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران 0009-0004-3815-7449 محمد توحید فام استاد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات وعلوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-0775-7482 مریم اسماعیلی استادیار گروه علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات وعلوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-2069-3743 علی اشرف نظری دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-1391-5483 Journal Article 2025 01 15 Despite the importance of cultural policies in shaping the flow of Iranian fiction during the Pahlavi era, this issue has been less analyzed. Most previous studies have focused on the analysis of literary texts and have not paid sufficient attention to the role of cultural policies in changes in the production and content of literary works. This research aims to examine the impact of the cultural policies of the Pahlavi government (first and second) on the flow of Iranian fiction and analyze the changes in the production and content of literary works under the influence of these policies. Also, a detailed comparison has been made between the cultural policies of Reza Shah and Mohammad Reza Pahlavi and their impact on fiction. One of the innovative aspects of this research is its focus on cultural policy rather than the mere analysis of literary texts. The analysis of this research is conducted within the theoretical framework of cultural policy. The analysis of this research is conducted within the theoretical framework of cultural policy-making. The research question is how the cultural policies of the era of Reza Shah and Mohammad Reza Pahlavi affected the flow of Iranian fiction and what changes they created in the production and content of these works. The hypothesis of this research is based on the fact that the cultural policies of the Pahlavi era, focusing on nationalism, modernization, and control of cultural institutions, led to the formation of new literary movements while limiting social and political criticism in Iranian fiction. The method of the article is historical-analytical. In this method, archival sources, historical documents, and reliable secondary sources such as books and scientific articles have been used as primary data. با وجود اهمیت سیاست‌های فرهنگی در شکل‌دهی به جریان ادبیات داستانی ایران در دوران حکومت پهلوی، این موضوع کمتر مورد تحلیل قرار گرفته است. اغلب پژوهش‌های پیشین تمرکز خود را بر تحلیل متون ادبی قرار داده‌اند و به نقش سیاست‌های فرهنگی در تغییرات تولید و محتوای آثار ادبی توجه کافی نکرده‌اند. این پژوهش با هدف، بررسی تأثیر سیاست‌های فرهنگی دولت پهلوی (اول و دوم) بر جریان ادبیات داستانی ایران و تحلیل تغییرات در تولید و محتوای آثار ادبی تحت تأثیر این سیاست‌ها می‌پردازد. همچنین، مقایسه‌ای دقیق میان سیاست‌های فرهنگی رضاشاه و محمدرضا پهلوی و نحوه تأثیر آنها بر ادبیات داستانی انجام شده است. ازجمله جنبه‌های نوآورانه این پژوهش، تمرکز بر سیاست‌گذاری‌های فرهنگی به جای تحلیل صرف متون ادبی است. تحلیل این پژوهش در چارچوب نظری سیاست‌گذاری فرهنگی انجام شده است. سؤال پژوهش عبارت است از اینکه سیاست‌های فرهنگی دوران رضاشاه و محمدرضا پهلوی چگونه بر جریان ادبیات داستانی ایران تأثیر گذاشت و چه تغییراتی در تولید و محتوای این آثار ایجاد کرد. فرضیه این پژوهش بر این اساس است که سیاست‌گذاری‌های فرهنگی دوران حکومت پهلوی‌ها، با تمرکز بر ناسیونالیسم، مدرن‌سازی و کنترل نهادهای فرهنگی، منجر به شکل‌گیری جریان‌های جدید ادبی و در عین حال محدودسازی نقد اجتماعی و سیاسی در ادبیات داستانی ایران شد. روش مقاله تاریخی-تحلیلی می‌باشد. در این روش، از منابع آرشیوی، اسناد تاریخی و منابع ثانویه معتبر مانند کتاب‌ها و مقالات علمی به‌عنوان داده‌های اصلی استفاده شده است.

http://www.irstudies.ir/article_220307_7a58c80a9de9139091c30c8f9d79869d.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Development programs of Ford Foundation in Iran during Mohammadreza Pahlavi (1332-1343) برنامه‌های توسعه‌ای بنیاد فورد در ایران دورة محمدرضا پهلوی (1332-1343.ش) 323 361 211300 10.22034/irs.2024.483304.1227 FA فرهاد نام برادرشاد دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، کارشناس اسناد اقتصادی سازمان اسناد و کتابخانة ملی تهران، ایران 0009-0000-5384-9268 سیدمحمود سادات استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. محسن سراج استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2024 10 13 The special position of Iran in the Second World War, made this country a bridge of victory for the Allies. The neighborhood with the communist Soviet Union exposed Iran to the influence of communism and threatened American interests in the Persian Gulf and the Middle East. There was a two-way desire in the Western-oriented government of Pahlavi II and America after the World War, to provide American economic and political aid to Iran and capitalist influence in Iran and the region, to counter the communist Soviet Union. American foundations, including the Ford Foundation, entered the countries under the influence of communism as soldiers of the combined and cultural wars in the Cold War to propose various economic and social plans for the development of third world countries and to prevent the influence of communism in them. and implement. The problem of this research is to investigate the activities of the Ford Foundation in Iran, the goals and results of the activities of this foundation in Iran, as well as to investigate the relationship between the policies and activities of this foundation and the foreign policy of the American government in Iran, which with the descriptive-Analytical method and based on documentary sources. Based on the findings of this research, the plans and goals of the Ford Foundation for the development of Iran in the economic dimension were centered around social and rural development and self-sufficiency and the development of Iran's agrarian economy, and in the political dimension, stability through the expansion of democracy; If the main goal of the American government in continuous financial aid to the Pahlavi regime is to rely on the implementation of flashy and superficial projects, to transition from crises and to attract the attention of the modern urban middle class to the Pahlavi regime and to create stability from every It was a possible way and finally this contradiction in the official policy of the American government and the goals of the Ford Foundation in Iran resulted in the withdrawal of this foundation from Iran. موقعیت ویژة ایران در جنگ جهانی دوم و همسایگی با شوروی کمونیستی، ایران را در معرض نفوذ کمونیسم قرار داده و منافع آمریکا در خاورمیانه را دچار تهدید میکرد. خواست دوسویهای در حکومت غربگرای پهلوی دوم و آمریکای پس از جنگ جهانی، برای رساندن کمکهای اقتصادی و سیاسی آمریکا به ایران و نفوذ سرمایهداری به ایران و منطقه، برای مقابله با شوروی کمونیستی وجود داشت. بنیادهای آمریکایی ازجمله بنیاد فورد در عرصه جنگ سرد به‌عنوان سربازان جنگهای ترکیبی و فرهنگی، وارد کشورهای در معرض نفوذ کمونیسم گردیدند تا طرحهای اقتصادی و اجتماعی مختلفی را اجرایی نمایند. مسئله این پژوهش، بررسی فعالیتهای بنیاد فورد، اهداف و نتیجه فعالیتهای این بنیاد در ایران و همچنین بررسی نسبت سیاستها و فعالیتهای این بنیاد با سیاست خارجی دولت آمریکا در ایران میباشد که با روش تحلیل تحقیق تاریخی و برپایة منابع اسنادی انجام گرفته است. برپایة یافتههای این پژوهش، برنامهها و اهداف بنیاد فورد برای توسعة ایران در بُعد اقتصادی، حول محور توسعة اجتماعی و روستایی و خودکفایی و توسعة اقتصاد ارضی ایران و در بُعد سیاسی، ایجاد ثبات از طریق گسترش دموکراسی بود؛ درصورتی‌که هدف اصلی دولت آمریکا در کمکهای مستمر مالی به رژیم پهلوی، تکیه‌بر انجام پروژههای پرزرق‌وبرق و ظاهری، برای گذار از بحرانها و جلب‌توجه طبقه متوسط مدرن شهری به حکومت پهلوی و ایجاد ثبات از هر طریق ممکن بود. این تناقض در سیاست رسمی دولت آمریکا و اهداف بنیاد فورد در ایران به خروج این بنیاد از ایران منتج گردید.

http://www.irstudies.ir/article_211300_407e82f27a42b70bf62163e375fc4ae2.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Explaining the role of Tehran's clergy in the formation and expansion of the Islamic revolution based on the theory of collective behavior of Neil Smelser (1340-1357( تببین نقش روحانیت تهران در شکل‌گیری و گسترش انقلاب اسلامی براساس نظریه رفتار جمعی نیل اسملسر (1340–1357) 363 405 220256 10.22034/irs.2025.506183.1262 FA رضا یوسفی دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. علی غفرانی دانشیار گروه ایران شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان ، ایران Journal Article 2025 02 12 Neil Smelser's theory of collective behavior specifically analyzes the factors that influence the formation of revolutions in different societies. During the Iranian Islamic Revolution, some important social institutions, such as Tehran's clergy, played a prominent role in the developments of this great event of the next century. Mohammadreza Shah Pahlavi, by pursuing modernization policies, created the necessary structural conditions for the movement of Tehran's clergy. The approval of the state and provincial associations bill was one of the key measures that started the clergy's campaign activities and as a result, structural pressure was created on the regime. The clergy of Tehran also started the stage of expanding public beliefs and activating the society by expanding their combative thinking and generalizing their beliefs. With the occurrence of tension-causing events such as the confrontation between the government and the clerical institution, these institutions activated the stage of mobilization and charismatic leadership, especially after the election of Imam Khomeini (RA) as the leader of the revolution. The formation of the leadership and the expansion of the Tehran clergy's struggles, especially under the leadership of Imam Khomeini (RA), caused the ever-increasing expansion of the revolution. As a result, conditions were created where the regime could not maintain social control and apply more repression. In this space, the collective behavior that can be analyzed according to Neil Smelser's theory, emerged dramatically and ultimately led to the Islamic Revolution. The findings of this research show that Smelser's theory of collective behavior is fully compatible with the formation process of Iran's Islamic Revolution and the essential role of Tehran's clergy in it. This research was done with descriptive-analytical method and using documents, newspapers, diaries and library resources. نظریة رفتار جمعی نیل اسملسر به‌طور خاص به تحلیل عواملی می‌پردازد که بر شکل‌گیری انقلاب‌ها در جوامع مختلف تأثیر می‌گذارند. در جریان انقلاب اسلامی ایران، برخی نهادهای اجتماعی مهم، مانند روحانیت تهران، نقشی برجسته در روند تحولات این رویداد بزرگ قرن اخیر ایفا کردند. محمدرضا شاه پهلوی با پیگیری سیاست‌های مدرنیزاسیون، شرایط ساختاری لازم را برای تحریک روحانیت تهران به‌وجود آورد. تصویب لایحة انجمن‌های ایالتی و ولایتی یکی از اقدامات کلیدی بود که موجب آغاز فعّالیّت‌های مبارزاتی روحانیت گردید و در نتیجه، فشار ساختاری بر رژیم ایجاد شد. روحانیت تهران نیز با گسترش تفکر مبارزاتی و تعمیم باورهای خود، مرحلة گسترش باورهای عمومی و فعال‌سازی جامعه را آغاز کردند. با وقوع رویدادهای تنش‌زا نظیر برخوردهای دولت با نهاد روحانیت، این نهادها به‌ویژه پس از انتخاب امام خمینی به‌عنوان رهبر انقلاب، مرحلة بسیج و رهبری کاریزمایی را فعال کردند. شکل‌گیری رهبری و گسترش مبارزات روحانیت تهران به‌ویژه با رهبری امام خمینی باعث گسترش روزافزون انقلاب شد. در نتیجه، شرایطی فراهم شد که رژیم نتوانست کنترل اجتماعی را حفظ کرده و سرکوب بیشتری را اعمال کند. در این فضا، رفتار جمعی که طبق نظریة نیل اسملسر قابل‌تحلیل است، به‌طور چشم‌گیری ظهور کرد و درنهایت منجر به وقوع انقلاب اسلامی شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که نظریة رفتار جمعی اسملسر به‌طورکامل با روند شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران و نقش اساسی روحانیت تهران در آن سازگار و قابل ارزیابی است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از اسناد، روزنامه‌ها، خاطرات و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است.

http://www.irstudies.ir/article_220256_cb3481635425152647abe2b5ce170acc.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Kermanshah Province, a turning point in the prelude to the Iran-Iraq War استان کرمانشاه، نقطه عطفی در پیش درآمد جنگ ایران و عراق 444 473 221017 10.22034/irs.2025.496547.1241 FA مرضیه بیگی زاده دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران. 0009-0004-2532-0032 انسیه باصری کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، کارشناس گروه مطالعات انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ایران. 0009-0001-2754-9234 Journal Article 2024 12 29 The Iran-Iraq War (1980-1988) was one of the most critical military conflicts in the contemporary history of the Middle East, rooted in a complex interplay of historical, political, and economic factors. Long-standing border disputes between the two countries had consistently fueled tensions and territorial/political conflicts. The Algiers Agreement of 1975, though intended to reduce tensions, failed to resolve the underlying issues, and its implementation problems exacerbated the situation. The Iranian Islamic Revolution of 1979 brought fundamental changes to the region. Saddam Hussein, aiming to consolidate his power and prevent the spread of the Islamic Revolution, initiated the invasion of Iran. This article argues that border disputes, combined with internal and external political developments, were pivotal in the outbreak of the Iran-Iraq War. جنگ ایران و عراق (1367-1359) یکی از بحرانی‌ترین منازعات نظامی در تاریخ معاصر خاورمیانه، ریشه‌ در مجموعه‌ای از پیش‌زمینه‌ها و محرک‌های تاریخی، سیاسی و اقتصادی دارد. اختلافات مرزیِ دیرینه میان دو کشور، موجب تنش‌های مداوم و درگیری‌های ارضی و سیاسی شده بود. امضای معاهدة الجزایر در سال 1353، به‌رغم هدف کاهش تنش‌ها، نتوانست اختلافات را حل کند و مشکلات اجرایی آن، شرایط را تشدید کرد. انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 تحولی اساسی در منطقه رقم زد. صدام حسین، با هدف تثبیت قدرت خود و جلوگیری از گسترش انقلاب اسلامی، به ایران حمله کرد. فرضیه اصلی پژوهش این است که محرک‌های اصلی در نوار مرزی مخصوصاً در استان کرمانشاه، شروع جنگ را از نظر صدام حسین غیرقابل‌اجتناب کرد. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که اختلافات مرزی در کرمانشاه همراه با موقعیت خاص استان کرمانشاه، چگونه به شروع جنگ ایران و عراق منجر شد؟ سؤال دوم اینکه چرا تهاجم عراق به ایران، براساس تحرکات نظامی عراق در ایران، غافلگیرکننده نبود؟ یافته‌های پژوهش، که در چهارچوب مطالعات تاریخی- سیاسی و از نوع توصیفی-تحلیلی و مطالعات اسنادی انجام شده است، نشانگر آن است که عراق تا پیش از شروع جنگ در 31 شهریور 1359 تحرکات و تجاوزاتی نظامی خود را در نوار مرزی غرب ایران و استان کرمانشاه آغاز کرده و عملیات‌های متعددی را در این استان انجام داده بود.

http://www.irstudies.ir/article_221017_38ddae8c8cb7a790533d2048ac742ffc.pdf

مرکز اسناد انقلاب اسلامی تحقیقات اسنادی انقلاب اسلامی 2717-2945 6 12 2025 02 19 Explaining the political behavior of the freedom movement in the era of revolutionary developments in Iran (from the beginning of the prime ministership of Amouzgar to the formation of the interim government of Engineer Bazargan) تبیین رفتار سیاسی نهضت آزادی در عرصۀ تحولات انقلابی ایران (از آغاز نخست وزیری آموزگار تا تشکیل دولت موقت مهندس بازرگان) 405 443 216160 10.22034/irs.2025.500359.1250 FA فریده باوریان استادیار تاریخ انقلاب اسلامی، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. 0000-0003-0265-8159 Journal Article 2025 01 18 After a long period of stagnation in political activity, the forces of the Freedom Movement began to change their course of struggle in the months leading up to the victory of the Islamic Revolution. The behavior, the analysis of which has attracted the attention of researchers in the field of studies of the history of the Islamic Revolution. This topic and the performance of the freedom movement at this important juncture have been examined in this research, using library and documentary sources, a historical approach, and a descriptive method. Now, the present article seeks to evaluate the performance of the freedom movement forces at the height of revolutionary developments and answer this question: Why did national-religious forces, at the height of revolutionary developments, join forces with religious revolutionaries led by Imam Khomeini, despite their past parliamentary struggles? The research findings show that in the course of events of those days, these forces, contrary to their past struggle, chose a policy of convergence with the religious revolutionaries for the reasons of: awareness of the ineffectiveness of their own struggle approach in the new environment and Imam Khomeini's intransigence in opposing the Pahlavi government and its destruction. نیروهای نهضت آزادی پس از رکود طولانی‌مدت فعّالیّت سیاسی، در چند ماهۀ منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی به تغییر در روند مبارزاتی خویش روی آوردند. رفتاری که واکاوی آن توجه پژوهشگران حوزۀ مطالعات تاریخ انقلاب اسلامی را بهخود جلب کرده است. این تغییر رفتار در کنار عملکرد نهضت آزادی در این برهۀ سرنوشتساز، موضوعی است که پژوهش حاضر ضمن بهرهگیری از منابع کتابخانهای و اسنادی با رویکردی تاریخی و روشی توصیفی درصدد مطالعۀ آن است. این مقاله درصدد است تا ضمن ارزیابی عملکرد این نیروها در اوج تحولات انقلابی، به این پرسش پاسخ دهد که چرا نیروهای ملی-مذهبی به‌رغم روند مبارزات پارلمانی گذشتۀ خویش در اوج تحولات انقلابی به همراهی با انقلابیون مذهبی به رهبری امام خمینی پرداختند؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد این نیروها در سیر حوادث آن روزها با آگاهی از ناکارآمدی رویکرد مبارزاتی خویش در فضای تازه و با توجه به سازش‌ناپذیری رهبری نهضت در مخالفت با حکومت پهلوی و براندازی آن، درنهایت برخلاف رویۀ مبارزاتی خویش سیاست همگرایانهای را با انقلابیون مذهبی اتخاذ نمودند.

http://www.irstudies.ir/article_216160_e3b7cdaffef69bdc38643dc722763145.pdf